فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: گردشگری طبیعت شاخه‌ای از گردشگری می‌باشد که در اقتصاد جهانی و ایجاد توسعه پایدار نقش مهمی دارد. سواحل یکی از جذاب‌ترین مناطق برای انجام فعالیت‌های مربوط به گردشگری طبیعت می‌باشند. برای توسعه پایدار گردشگری طبیعت، به‌ویژه در مناطق حساس مانند سواحل و جلوگیری از تخریب ارزش‌های ذاتی این نواحی، ارزیابی قابلیت اکولوژیک این مناطق ضروری است. روش‌های مختلفی برای ارزیابی قابلیت سرزمین وجود دارد. روش‌ ارزیابی چندمعیاره یکی از روش‌های کاربردی در ارزیابی قابلیت سرزمین برای کاربری‌های مختلف بر اساس معیارهای مؤثر در قابلیت سرزمین می‌باشد. در این روش اهمیت معیارها با استفاده از روش‌هایی مانند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) تعیین و با توجه به متفاوت بودن این معیارها، از روش‌های استانداردسازی مانند استانداردسازی فازی استفاده می‌شود. این روش قابلیت انجام در سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) را داشته و ترکیب معیارها با مدل‌های مختلف مانند WLC در محیط GIS انجام می‌گردد. سواحل مکران با دارا بودن ارزش‌های بوم‌شناختی و جاذبه‌های منحصر‌به‌فرد، ظرفیت بالایی برای گردشگری دارند و نیازمند برنامه‌ریزی دقیق و مدل بومی ارزیابی قابلیت اکولوژیک هستند.مواد و روش کار: در این مطالعه برای ارزیابی قابلیت اکولوژیک سرزمین برای گردشگری طبیعت از روش ارزیابی چند معیاره استفاده شده است. معیارهای مطالعه بر اساس نظر 15 نفر از کارشناسان و خبرگان تعیین گردیدند و همچنین معیارها با استفاده از روش AHP وزندهی و به روش فازی استانداردسازی شدند. محدودیت‌های مطالعه با استفاده از روش بولین استاندارد شدند. نقشه برخی از خصوصیات خاک، پوشش گیاهی، آب و جنگل‌های حرا با استفاده از تحلیل تصاویر سنجنده OLI ماهواره لندست 9، تهیه شدند. نقشه سایر منابع از مراجع در دسترس تهیه گردید. لایه‌های استاندارد و وزندهی شده با استفاده از ورش WLC با یکدیگر ترکیب و مدل قابلیت اکولوژیک اراضی سواحل مکران در 5 طبقه تهیه گردید. نتایج: نقشه کاربری و پوشش اراضی منطقه مکران با دقت کاپاری 86/0 و صحت کلی90 درصد تهیه شد و نشان داد که اراضی کشاورزی، به ویژه مزارع در غرب و اطراف رودخانه باهوکلات در شرق، به عنوان جاذبه‌های گردشگری مطرح هستند. بررسی مساحت طبقات نشان داد که بیشترین سهم منطقه به اراضی بایر (78درصد) و شوره‌زارها با 303141 هکتار (17درصد) در رتبه دوم قرار دارند. مدل ارزیابی قابلیت اکولوژیک گردشگری با معیارهای اقلیمی، زیستگاهی، حساسیت‌های طبیعی، جاذبه‌های طبیعی، عوامل اقتصادی-اجتماعی و توپوگرافی طراحی شد و وزن هر معیار با روش AHP مشخص شد. نقشه قابلیت اکولوژیک نشان می‌دهد که خط ساحلی، منطقه آزاد چابهار و روستاهای تاریخی در طبقات با قابلیت زیاد تا خیلی زیاد گردشگری به ترتیب با مساحت‌های 15436 و 16322 هکتار، قرار دارند. در حالی که بخش‌های مرکزی و شمالی منطقه که بخش عمده مساحت منطقه را پوشش می‌دهند، به دلیل محدودیت‌های محیطی و کمبود زیرساخت، در طبقات قابلیت کم تا متوسط قرار دارند. بحث: بررسی قابلیت گردشگری سواحل مکران نشان می‌دهد که بیشترین وزن ارزیابی به عوامل اقتصادی-اجتماعی اختصاص یافته و زیرساخت‌های گردشگری، دسترسی جاده‌ای و جاذبه‌های تاریخی اهمیت بالایی برای جذب گردشگر دارند. پس از آن، مناطق طبیعی جذاب با نزدیکی به پهنه‌های آبی و مناظر گیاهی چشمگیر نقش مهمی دارند و تجربه گردشگران را ارتقا می‌دهند. اقلیم معتدل منطقه، به ویژه پدیده مونسون، در جذب گردشگر فصلی مؤثر است و زیستگاه‌های طبیعی به ویژه تالاب‌ها و جنگل‌های حرا، جاذبه بوم‌محور ایجاد می‌کنند. حساسیت‌های محیطی باید رعایت شود تا توسعه گردشگری پایدار تضمین شود. پهنه‌بندی نشان می‌دهد تنها بخش اندکی از منطقه دارای قابلیت خیلی زیاد گردشگری است که عمدتاً شامل سواحل چابهار، جنگل‌های حرا، گل‌افشان‌ها و روستاهای تاریخی است؛ در حالی که بخش‌های مرکزی و دور از زیرساخت‌ها قابلیت کمتر دارند. یافته‌ها تأکید می‌کنند که راهبرد توسعه باید حفاظت و بهره‌برداری پایدار از مناطق با قابلیت بالا را در اولویت قرار دهد و همزمان ظرفیت مناطق متوسط و کم ارتقا یابد.