بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر دینداری انسان معاصر (در سه حوزه انسانشناسی، ارزششناسی و معرفتشناسی)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، جمهوری اسلامی ایران .
2 دانشیار و هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، جمهوری اسلامی ایران.
3 استاد تمام گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، جمهوری اسلامی ایران.
4 دانشیار و هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، جمهوری اسلامی ایران.
doi
10.30497/rc.2025.249183.2145چکیده
هدف این پژوهش، واکاوی پیامدهای گسترش هوش مصنوعی برای الهیات اسلامی با تأکید بر ابعاد انسانشناختی، معرفتشناختی و ارزششناختی است. در این مطالعه، از یک طرح ترکیبی کمّی ـ کیفی با رویکرد اکتشافی متوالی استفاده شده است. در بخش کمّی، دادهها از طریق یک پرسشنامه محققساخته با ۳۰ مؤلفه و مقیاس پاسخ لیکرت ۵ درجهای از ۳۰ نفر از استادان الهیات و فلسفه اسلامی گردآوری شد. در بخش کیفی، مصاحبههای نیمهساختاریافته با ۱۲ پرسش راهنما انجام گرفت و مصاحبهها بهصورت صوتی ضبط و سپس متنی شدند. دادههای کمّی با استفاده از آزمونهای آماری مناسب t-test) و همبستگی پیرسون) برای سنجش رابطه و تفاوت میان متغیرها تحلیل شدند و دادههای کیفی نیز بر اساس فرایند کدگذاری باز، محوری و انتخابی و استخراج تمها بررسی شدند. یافتهها نشان میدهد هوش مصنوعی در کنار ایجاد فرصتهایی برای تعمیق آموزش دینی، فهم متون و گسترش دسترسی به منابع، پرسشهای جدیدی را درباره ماهیت فاعل شناسا، مرجعیت معرفتی و ارزشهای اخلاقی در سنت اسلامی پدید میآورد. نتایج همچنین حاکی است که استادان الهیات ضمن اذعان به ظرفیتهای فناوری، بر ضرورت بازاندیشی در برخی مبانی انسانشناسی و معرفتشناسی و نیز تدوین ضوابط ارزشی و فقهی متناسب با عصر هوش مصنوعی تأکید دارند. نوآوری اصلی پژوهش در تمرکز همزمان بر الهیات اسلامی و بهکارگیری روش ترکیبی برای ادغام دادههای تجربی و تحلیلی است که میتواند الگویی برای مطالعات بینرشتهای آینده در قلمرو دین و فناوری فراهم آورد.
