فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: امروزه ناامنی غذایی به‌ویژه در کشورهای کمترتوسعه‌یافته با نوسانات اقلیمی تشدید شده و معیشت بسیاری را تهدید می‌کند. بررسی اثرات تغییر اقلیم در حوضه دریاچه ارومیه نشان می‌دهد که روند بارش و میانگین دمای سالانه در مقیاس زمانی بلندمدت، تحت تأثیر تغییر اقلیم قرار گرفته است. از آن‌جایی که این حوضه یک منطقه مهم کشاورزی است، تشدید نوسانات اقلیمی و مداخلات انسانی، منجر به اختلال در اکوسیستم دریاچه و آسیب به اراضی کشاورزی و از بین رفتن معیشت ساکنان شده است. هدف اصلی این پژوهش، تحلیل اثرات تغییر اقلیم و خشکسالی بر وضعیت معیشت و امنیت غذایی جوامع محلی حوضه دریاچه ارومیه است. در این راستا، پژوهش به دنیال پاسخ به این سوال است که چگونه کاهش منابع آب و افت تولیدات کشاورزی، بر معیشت خانوارها و وضعیت امنیت غذایی جوامع محلی تأثیر گذاشته و چه پیامدهای اجتماعی- اقتصادی را برای آن‌ها به همراه داشته است.                                                 مواد و روش‌ها: این مطالعه از نوع پژوهش کاربردی و از نظر روش، توصیفی- پیمایشی است که به شیوه میدانی انجام شده است. جامعه آماری تحقیق را 300 نفر از ساکنان پنج نقطه روستایی در حوضه جنوبی دریاچه ارومیه تشکیل می‌دهند. ابزار اصلی گردآوری داده‌ها، پرسشنامه ساختاریافته است. پرسشنامه طراحی شده شامل شاخص‌های متنوعی است که وضعیت معیشت، امنیت غذایی و روش‌های سازگاری خانوارها را مورد سنجش قرار داده است. بدین ترتیب داده‌های میدانی با روش نمونه‌گیری غیرتصادفی در دسترس گردآوری شد. در نهایت، یافته‌های میدانی در نرم‌افزار SPSS پردازش و  نتایج در قالب جداول آماری و تحلیل داده‌ها ارائه شده است.نتایج: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که خشک شدن زمین‌های کشاورزی و باغی و کمبود منابع آبی مهم‌ترین اثرات مستقیم خشکسالی بوده و کاهش تولیدات کشاورزی، دامداری و درآمد خانوارها را به دنبال داشته است. از دست دادن مشاغل وابسته به منابع طبیعی، تلفات دام‌ها و افزایش مهاجرت روستاییان از دیگر پیامدهای برجسته گزارش شده‌اند. یافته‌ها همچنین نشان می‌دهد که امنیت غذایی خانوارها به شدت تحت تأثیر قرار گرفته است؛ به‌طوری‌که بخش قابل توجهی از درآمد خانوارها صرف خرید مواد غذایی می‌شود و استطاعت مالی برای خرید غذای کافی و متنوع به شدت کاهش یافته است که این امر بیانگر شکنندگی امنیت غذایی و تضعیف تاب‌آوری معیشتی است.بحث: خشکسالی با کاهش منابع آب و تولیدات کشاورزی، امنیت غذایی و معیشت روستاییان ساکن در حوضه دریاچه ارومیه را تهدید کرده است. وابستگی بالا به حمایت‌های دولتی و اتخاذ راهبردهای پرریسک معیشتی بیانگر شکنندگی تاب‌آوری خانوارهاست. تقویت حمایت‌های هدفمند، توسعه الگوهای کشت مقاوم به کم‌آبی و ارتقای سیاست‌های امنیت غذایی از مهم‌ترین راهبردهای پیشنهادی است. مطالعه حاضر به‌جای پرداخت صرف به ابعاد اقلیمی خشکسالی در دریاچه ارومیه، بر پیامدهای مستقیم این پدیده بر معیشت خانوارها و امنیت غذایی جوامع محلی تمرکز دارد. نوآوری اصلی تحقیق در تحلیل هم‌زمان اثرات محیطی و اجتماعی خشکسالی و تبیین پیوندهای میان کاهش دسترسی به منابع آب، نابسامانی‌های معیشتی و ناامنی غذایی است؛ موضوعی که تاکنون در مطالعات این منطقه کمتر به آن پرداخته شده است. نتایج این پژوهش می‌تواند مبنای تدوین سیاست‌های هدفمند در حوزه توسعه پایدار، برنامه‌ریزی معیشتی و امنیت غذایی در مناطق آسیب‌پذیر از نظر اقلیمی قرار گیرد.