فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فلسفه نظری تاریخ یکی از دانش­های میان­رشته­ای است که دست­کم از پیوند رشته­های تاریخ، فلسفه و الهیات شکل می­گیرد. موضوع این دانش هستی تاریخی به مثابه یک پیکره واحد و یک ارگانیسم زنده است. برخلاف دانش تاریخ که به مطالعۀ رخدادهای خُرد، جزئی، تکرارناپذیر و یگانه می­پردازد، فلسفۀ نظری تاریخ به کلیت تاریخ نظر دارد و با نگاهی کلان­نگر می­کوشد ماهیت، منشأ، مبدأ، مقصد، هدف و معنی تاریخ را درک کند. این دانش درصدد است تا چیستی تاریخ، نیروی محرکۀ تاریخ، عوامل اثرگذار در حرکت تاریخ، عوامل متوقف­کننده و سرعت­دهنده حرکت تاریخ و چگونگی گذار آن از یک مرحله به مرحلۀ بعد را تحلیل و ارزیابی کند. بیماری کرونا به علت وحشت، اضطراب و آثار روانی و جسمانی فراوانی که برای بشر ایجاد کرده و نیز بحران­های فراگیری که در حوزه­های سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی در سراسر جهان پدید آورده است، یک رخداد متعارف نیست بلکه در زمرۀ رویدادهایی است که می­تواند بر کلیت هستی تاریخی اثر بگذارد و حتی مسیر و جهت حرکت تاریخ جهان را تغییر دهد. از همین رو، کنش­ها و واکنش­های فراوانی در میان مردم جهان برانگیخته و بسیاری از دانشمندان و متخصصان رشته­های گوناگون را به تفکر و تحقیق واداشته است. مسئله این است که بحران کرونا چگونه بر حوزۀ مطالعات و موضوعات فلسفۀ نظری تاریخ اثر خواهد گذاشت؟ به باور نگارنده این بحران، چالش­ها و مسئله­های کهن فلسفۀ نظری تاریخ را -به ویژه در حوزه­هایی چون غایت تاریخ، نظریۀ مشیت الهی، نظریۀ تصادف، نظریۀ اعجاز، نظریه­های آخرالزمانی، مرگ و حیات تمدن­ها- دوباره مطرح کرده و به احیای نظریه­های زیست­شناسانه در تاریخ دامن زده است. به همین سبب، از منظر فلسفۀ تاریخ رخدادی قابل تأمل است که این مقاله می­کوشد برخی از ابعاد و لایه­های آن را نشان دهد.