فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: فیتوپلانکتون‌ها به عنوان تولیدکنندگان اولیه در پایه شبکه‌های غذایی در اکوسیستم­‌های آبی قرار دارند. زئوپلانکتون‌های دریایی جز تولیدکنندگان ثانویه شبکه غذایی دریایی محسوب می‌شوند توزیع و پخش زئوپلانکتون‌ها بر پتانسیل رشد ماهیان منطقه به‌ویژه لارو آن‌ها تأثیر می‌گذارد. حساسیت پلانکتون‌ها به تغییرات جزئی محیط، آن‌ها را به اندیکاتورهای زیستی مناسبی تبدیل کرده که منعکس‌کننده شرایط سلامت اکوسیستم آبی می‌باشند. لارو میگو و ماهی در مرحله آبگیری حوضچه­های نمکی ماهشهر، از خور اودله به عنوان تنها منبع تأمین­کننده آب حوضچه­‌ها، از طریق پمپاژ به داخل حوضچه ها وارد می‌شوند و در شرایط سخت رشد می‌­کنند در نتیجه ارزیابی منظم جهت حفاظت از ساکنین این اکوسیستم آبی ضروری است. هدف از این مطالعه بررسی سلامت زیستی اکوسیستم حوضچه‌های نمک ماهشهر و خور اودله توسط شاخص کیفیت آب (WQS, Water Quality Score) و شاخص­های اکولوژیکی بر حسب جوامع پلانکتونی این اکوسیستم بود.مواد و روش‌ها: نمونه‌برداری از 7 ایستگاه از خور اودله تا حوضچه­های نمک 1و 2 انجام گرفت. برداشت از آب جهت بررسی فیتوپلانکتون‌­ها و زئوپلانکتون­‌ها توسط تور پلانکتون­گیری، در چهار فصل از خرداد 1402 تا اردیبهشت 1403 انجام گرفت. عوامل فیزیکی شیمیایی شامل اکسیژن محلول، pH، فسفات، نیترات و اکسیژن خواهی بیوشیمایی جهت ارزیابی شاخص WQS سنجش شدند. بعضی عوامل فیزیکوشیمیایی از قبیل pH، دما و اکسیژن محلول در محل نمونه‌برداری با استفاده از دستگاه مولتی پارامتر پرتابل و شوری توسط دستگاه شوری­سنج اندازه‌گیری گردید. بقیه پارامترها توسط روش‌های استاندارد آزمایشی سنجیده شدند.نتایج: در طی این تحقیق، با دور شدن از خور و پیشروی به سمت درون حوضچه‌ها فراوانی فیتوپلانکتون‌ها، شوری، نیترات و شاخص غالبیت روند افزایشی و فراوانی زئوپلانکتون­ها، فسفات، شاخص تنوع، غنای گونه­ایی و تراز­زیستی روند کاهشی را نشان داد. همچنین یک پیک زمستانی برای تراکم فیتو­پلانکتون­‌ها و به دنبال آن یک پیک بهاری برای تراکم زئوپلانکتون­‌ها مشاهده شد. در این مطالعه 51 گونه از 6 شاخه فیتوپلانکتونی و 17 گونه و 4 لارو از 2 شاخه زئوپلانکتونی شناسایی شد. میانگین فراوانی برای فیتوپلانکتون­‌ها 4229 سلول در لیتر و برای زئوپلانکتون‌­ها 10395 سلول در لیتر ثبت گردید.خانواده‌­های Bacillariaceae و Paracalanidae و همچنین مراحل لاروی (ناپلیوس و کوپه‌­پودا) گروه­های غالب را در منطقه به خود اختصاص داده بودند. طبق ارزیابی شاخص WQS رتبه 6/2 برای ایستگاه­‌های خور و حوضچه نمک شماره 1 و رتبه 4/3 برای ایستگاه‌­های درون حوضچه شماره 2 تعیین شد. مقادیر pH و اکسیژن محلول در طول دوره نمونه‌­برداری دارای امتیاز 5 (کیفیت خوب)، نیتروژن کل، فسفر کل و BOD5 در طول دوره مطالعه دارای امتیاز 1 (کیفیت پایین) بودند. در مجموع، ایستگاه­های خور ادوله و ابتدای حوضچه شماره 1 کیفیت پایین و ایستگاه­های انتهای حوضچه شماره 1 و درون حوضچه شماره 2 دارای کیفیت ضعیف از لحاظ کیفیت آب بوده اند. یک همبستگی مثبت بین فراوانی فیتوپلانکتون­‌ها با میزان شوری و نیترات مشاهده شد. درحالی که زئوپلانکتون‌­ها رابط معکوسی با این دو پارامتر نشان دادند.بحث: طبق بررسی انجام شده با افزایش شوری و نیترات به سمت درون حوضچه­ها فراوانی فیتوپلانکتون‌ها افزایش درحالی که زئوپلانکتون­‌ها کاهش­‌یافته بودند که علت آن احتمالاً حساسیت زئوپلانکتون­‌ها به شوری و ایجاد فشاراسمزی بیش از حد توان آن‌ها بود که به دنبال آن با کاهش شکارچی و موجود بودن نیترات به عنوان منبع غذایی فیتوپلانکتون­‌ها ما شاهد رشد بیشتر فیتوپلانکتون­‌ها بودیم. همچنین با پیشروی به سمت حوضچه‌­ها به دلیل تبخیر شدید و شوری بالا تنوع گونه‌­ایی کاهش‌­یافته و گونه‌­های مقاوم جمعیت غالب را تشکیل داده بودند. از طرفی با توجه به نتایج شاخص WQS کیفیت آب منطقه پایین بود که می توان آن را به شرایط استرس­زا همچون تبخیر شدید نسبت داد. بنابراین در حوضچه‌ها جهت رفا شرایط زیست آبزیان ساکن این منطقه انجام پایش­‌های متوالی و شناسایی فاکتورهای استرس‌­زا و رفع آن‌ها ضروری می­‌باشد.