فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در قرن نوزدهم دولتمردان و اندیشمندان ایرانی و عثمانی برای پیشرفت و ترقی، راهکار‌هایی به حکومت‌های کشور خویش ارائه دادند و خود نیز برای اجرای اصلاحات در جامعه تلاش کردند. هر چند راهکار‌های آنها در برخی از جنبه‌ها عملی شد، ولی برنامۀ اصلاحات آن‌گونه که انتظار داشتند پیش نرفت. به همین خاطر، فؤاد پاشا و عالی پاشا، از اصلاح‌گران عثمانی در اواخر عمر، اصلاحات پیشنهادی خود را به صورت وصیت‌نامۀ سیاسی به سلطان عثمانی ارائه دادند. وصیت‌نامه‌های آن دو، از همین زمان با تاریخ ایران نیز ارتباط پیدا کرد؛ از یک طرف نقش ملکم در نگارش آن وصایا مطرح شد و از طرف دیگر میرزا یوسف‌خان مستشارالدوله، بعدها وصیت‌نامه‌ای نوشت که مشابه وصیت‌نامۀ فؤاد پاشا بود. بررسی تطبیقی متن وصایا، احتمال دخالت ملکم، و تأثیرپذیری مستشارالدوله از فؤاد پاشا مسأله‌ای است که در تحقیق حاضر با روش تحلیلی متکی بر پژوهش تاریخی، مورد بررسی قرار گرفته است.