فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: جنگل‌های مانگرو در ایران با وسعت حدود 11 هزار هکتار، در کناره‌های خلیج‌فارس و دریای عمان، حدفاصل ´11 25º و ´52 27º، از خلیج گواتر در استان سیستان و بلوچستان تا بردخون در استان بوشهر گسترش ‌یافته‌اند. این جنگل‌ها به واسطه دارا بودن منابع حساس بیوفیزیکی، اهمیت پرورشگاهی و تنوع زیستی از ارزش بالایی برخوردار هستند. در عین حال در ردیف یکی از مهم‌ترین مناطق حساس دریایی قرار دارند و نیازمند مدیریت مناسب هستند. هدف از مطالعه حاضر، ارزیابی مخاطرات جنگل‌های مانگرو در تالاب بین‌المللی دلتای رود شور، رود شیرین و رود میناب با استفاده از مدل DPSIR است.مواد و روش‌ها: ابتدا بر اساس اسناد موجود و هم‌چنین نقطه نظرات کارشناسان و متخصصان، مخاطرات محیطی در چارچوب مدل نیروی محرکه، فشار، وضعیت، اثر و پاسخ شناسایی شد. در نهایت با استفاده از روش دلفی از مجموع 78 عامل تهدیدکننده تالاب، 30 عامل مخاطرات آمیز (فشار) شناسایی و اولویت‌بندی شد. در مرحله دوم، شدت اثر، احتمال وقوع و میزان حساسیت محیط پذیرنده ریسک‌ها و مخاطرات تهدیدکننده مشخص‌شده، در پنج طبقه خیلی زیاد، زیاد، متوسط، کم و خیلی کم (در دامنه عددی 1 تا 5) امتیازدهی شده و درنهایت با استفاده از روش TOPSIS و نرم‌افزار TOPSIS Solver رتبه‌بندی شدند.نتایج: بررسی حاضر نشان داد که 30 عامل مخاطره آمیز مشتمل بر 24 مورد با منشأ انسانی و 7 مورد با منشأ محیطی هستند که بقا و موجودیت تالاب بین‌المللی را با خطر و ریسک مواجه می‌کنند. 5 شاخص پیشران تهدید با منشاء انسانی شامل رشد جمعیت، فعالیت‌های انسانی، برداشت بیش‌ازحد ظرفیت خدمات اکوسیستمی، فعالیت‌های آبزی‌پروری و ضعف مدیریتی و 2 شاخص پیشران تهدید با منشاء محیطی شامل خشکسالی و تغییرات اقلیمی شناسایی اولویت‌بندی گردید. طی رتبه‌بندی مخاطرات، فعالیت‌های انسانی و آبزی‌پروری به ترتیب با ضریب 912/0 و 648/0 به‌عنوان دو رده تحمل‌ناپذیر در بین عوامل پیشران تهدیدکننده در تالاب بین‌المللی شناسایی شدند. همچنین قاچاق مواد نفتی، تخریب زیستگاه و انتقال پساب مزارع پرورش میگو به تالاب به ترتیب با ضرایب 1، 87/0 و 75/0 در رده‌های اول تا سوم مخاطرات قرار گرفتند.بحث: با توجه به میزان Cli، دو عامل قاچاق مواد نفتی، تخریب زیستگاه‌ها در رده ریسک‌های غیرقابل تحمل و دو عامل انتقال پساب مزارع پرورش میگو به تالاب و آلودگی آب در رده شایان توجه و همچنین تردد بی‌شمار شناورها در داخل تالاب و ایجاد کانال‌های مزارع پرورشی در خورهای منتهی به تالاب در رده ریسک‌های قابل تحمل به ترتیب در اولویت‌های اول تا ششم قرار دارند که نیازمند اقدامات کنترلی در جهت کاهش ریسک‌های محیط زیستی هستند. به منظور حفاظت از تالاب بین‌المللی مورد مطالعه، لازم است اطلاعات عمومی از ویژگی‌های اکولوژیک و اثرات تالاب در محیط زیست استان و همچنین تهدیدات پیش روی آن‌ها با آموزش همگانی ترویج داده شود. آموزش همگانی درباره ضرورت و نحوه حفاظت از محیط زیست تالاب و آثار و عواقب بی‌اعتنایی به تخریب آن، تدوین قوانین، مقررات، ضوابط و استانداردهای اجرایی در خصوص قاچاق مواد سوختی، همراه با ضمانت اجرایی مناسب دولت و بالاخره پیش‌بینی تشکیلات، دستورالعمل‌ها و مکانیسم‌های اجرایی به منظور وارد کردن ملاحظات محیط‌زیستی در برنامه‌های توسعه کشور، ارکانی است که بدون وجود آن‌ها تحقق اهداف مورد نظر میسر نخواهد شد.