واکاوی سیاست کیفری مقابله با تروریسم محیطزیستی با تأکید بر تمهیدات بازدارنده
نویسندگان
1 استادیار، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. *(نویسنده مسؤول)
2 استاد، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 دانشجوی دکتری، گروه حقوق جزا و جرمشناسی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
10.22034/envj.2024.471911.1402چکیده
مقدمه: تروریسم محیطزیستی با هدف یا ابزار قرار دادن محیطزیست، تهدیدی جدی علیه امنیت زیستی محسوب میشود و قابلیت زیست را از محیط سلب میکند و به خاطر وابستگی حیاتی، گسترده و اجتنابناپذیر انسانها با محیطزیست، میتواند آسیبهای گسترده و جبرانناپذیری به حیات و سلامتی انسانها وارد نماید و غالباً بارزترین آثار آسیبهای وارده به امنیت و سلامت محیطزیست به صورت بیماریهای همهگیر نمایان میشود و از طرفی اثرگذاری خزنده و مخفیانهی آثار ناشی از اقدامات منتهی به خارج شدن محیطزیست از قابلیت زیست سالم و مرزگذر بودن آثار اینگونه اقدامات و امکان انتقال آثار یادشده از طریق جریان هوا یا آب و یا ناقلان عوامل بیماری به کشورها و مناطق فراتر از محل حادثه، و احتمال سرایت بخشی از این آثار بر حیات و سلامتی نسلهای آینده از طریق سازوکار پیچیدهی ژنتیکی، جدیت خطر پیشامد تروریسم محیطزیستی را آشکار میسازد، از این رو هدف از این پژوهش، تبیین راهکارهای مقابله قانونمند، فنی و تخصصی با تروریسم محیطزیستی در قالب سیاست کیفری کارآمد همراه با تعامل بینالمللی، با تأکید بر ضرورت تدابیر پیشگیرانه بیان میشود.مواد و روشها: در پژوهش جاری مطالب و اطلاعات مورد استفاده در پژوهش، با روش کتابخانهای گردآوری میشوند و سپس با روش توصیفی ـ تحلیلی، یافتهها و مطالب گردآوری شده مورد تجزیه و تحلیل منطقی و حقوقی قرار میگیرند.نتایج: در یک سیاست کیفری کارآمد علاوه بر جرمانگاری تروریسم محیطزیستی همراه با مفهوم و عناصر اختصاصی مشخص، انتظار میرود که اقداماتی تخصصی در شناسایی و جرمانگاری رفتارهایی صورت پذیرد، که صرفنظر از سطح قباحت اجتماعی و میزان خسارات ناشی آنها برای جامعه، نسبت به تروریسم محیطزیستی جنبه مقدماتی دارند و جرمانگاری اینگونه رفتارها، در قالب جرائم مانع در پیشگیری از این پدیده جنایی امری ضروری به نظر میرسد که با کنکاش در مقررات داخلی، عناصر قانونی اینگونه رفتارها قابل ردیابی است.بحث: در حقوق کیفری داخلی و نظام بینالمللی به دلایل مختلف، اقدامی اختصاصی در مقابله با تروریسم محیطزیستی به عنوان رفتار مجرمانهی مستقل، با مفهوم، عناصر اختصاصی و شرایط مشخص مورد توجه قرار نگرفته است؛ اما به دلیل ذاتباور بودن رفتارهای مربوط به تروریسم محیطزیستی، اینگونه از تروریسم ذاتاً قابل سرزنش بوده و بر حسب قاعده، میتوان آن را در مقررات کیفری داخلی و بینالمللی مشمول عناوین مجرمانه مختلف قرار داد و در حقوق کیفری داخلی، میتوان مصادیق قابل توجهی از رفتارهای مشمول تروریسم محیطزیستی را به عنوان مصادیقی از افسادفیالارض موضوع ماده 286 قانون مجازات اسلامی (مصوب 1392) قابل تعقیب دانست و از طرفی در نظام بینالمللی از عمومات مقررات حاوی مقابله با تروریسم به مفهوم عام، نظیر کنوانسیونها، پروتکلها و قطعنامههای شورای امنیت، میتوان تمهیدات شایان توجهی استخراج نمود، که در پیشگیری از تروریسم محیطزیستی اثرگذار و کارآمد خواهند بود.
