تحلیل گفتمان ناسیونالیسم لیبرال در کتاب‌های درسی تاریخ (1304-1320ش)

نویسندگان

1 Associate Professor of History, University of Tehran, rahmanian@ut.ac.ir.

2 Professor of History, University of Shahid Beheshti, a_hassani@yahoo.com.

3 Ph.D student in History, University of Tehran, Azad University in Tehran, rezamoaleman@yahoo.com.

4 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه خوارزمی ، sohrab_yazdani_78@yahoo.com

doi
چکیده

در طول تاریخ معاصر ایران مفهوم ناسیونالیسم در قالب­های گوناگون با فراز و نشیب­هایی به حیات خود ادامه داده است. این مفهوم در قالب گفتمان ناسیونالیسم لیبرال پیش از انقلاب مشروطه مفصل­بندی و در طول این دوره هژمونیک گردید. با تشکیل حکومت رضاشاه، نهاد آموزش و پرورش در فضای گفتمانی حکومت قرار گرفت. این فضا به گفتار و رفتار سوژه‌های درون این نهاد، شکل می­داد. از اینرو قدرت حاکم برای تحکیم و توجیه پایه­های حکومت و برجسته ساختن خود و به حاشیه­راندن گفتمان­های غیر در کتاب‌های درسی رسمی تاریخ، از گفتمان ناسیونالیسم اقتدارگرا استفاده کرد. یکی از روش‌های بررسی و مطالعه رخدادهای تاریخی روش تحلیل گفتمان است. این پژوهش برمبنای نظریه­ی تحلیل گفتمان لاکلائو و موفه در پی پاسخ به این پرسش است که مفصل­بندی، مفاهیم و فرایند هویت­یابی گفتمان ناسیونالیسم لیبرال در کتاب‌های درسی تاریخ، چاپ وزارت معارف در دوره رضاشاه چگونه بوده است. با بررسی کتاب­های درسی تاریخ چاپ وزارت معارف دوره­ی رضاشاه، مشخص شد که مفاهیم و مؤلفه­های گفتمان ناسیونالیسم لیبرال در پیرامون دال مرکزی ملت ایران مفصل­بندی شده و در رقابت با گفتمان حاکم به حیات خود ادامه داده بود.