پیامدهای جنگ جهانی دوم بر سیاست صنعتیسازی در ایران
نویسندگان
1 دکترای تاریخ از دانشگاه شهید بهشتی
doi
چکیده
جنگ جهانی دوم که در پی یک سلسله مناقشات سیاسی اروپایی در سال 1939 میلادی آغاز شد، پیامدهای سیاسی و اقتصادی متعددی در ایران داشت. در نتیجۀ چنین وضعیتی بود که پروژه صنعتیسازی در ایران عصر رضاشاه نیز به عنوان یکی از سیاستهای اقتصادی این حکومت از پیامدهای جنگ بیتأثیر نماند. جنگ جهانی در دو مرحله بر صنعتیسازی در ایران تأثیر گذاشت و در نهایت منجر به پایان پروژۀ صنعتیسازی در کشور شد: مرحلۀ یکم این تأثیرگذاری از آغاز جنگ جهانی تا اشغال ایران در شهریور 1320 و مرحلۀ دوم پس از اشغال ایران توسط نیروهای متفقین را در بر میگیرد. مقالۀ حاضر در صدد است تا با روش تاریخی و استفاده از کتابها و اسناد و مدارک آرشیوی با طرح این پرسش که جنگ جهانی دوم چرا و چگونه بر سیاست صنعتیسازی در ایران تأثیر گذاشت؟ به بررسی پیامدهای جنگ جهانی دوم بر سیاستهای صنعتیسازی در ایران عصر رضاشاه بپردازد. برای پاسخ به این پرسش، این پیشفرض مطرح است که نیاز ایران به صنایع و متخصصان آلمان جهت تأسیس، تجهیز، تعمیر و نگهداری صنایع نوپای خود موجب وابستگی صنعتی ایران به آلمان شد. قطع ارتباط ایران با آلمان در نتیجۀ محاصرۀ دریایی این کشور توسط انگلستان، صنایع ایران را که به صنایع و متخصصان آلمانی وابسته شده بود، دچار بحران کرد. در ادامه هم اشغال ایران توسط متفقین موجب شد تا صنایع ایران در نتیجه سیاستهای جنگی متفقین به تعطیلی کشیده شوند و یا در خدمت سیاستهای نظامی آنان درآیند.
