بررسی عوامل مؤثر بر مصرف انرژی و انتشار آلودگی: مطالعه موردی ایران
نویسندگان
1 گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، مدیریت و حسابداری، دانشگاه یزد، یزد، ایران
doi
10.22034/envj.2024.409623.1303چکیده
مقدمه: با توجه به اینکه ایران در رده، ده کشور با بیشترین انتشار گاز دیاکسیدکربن است، پس پژوهش در این زمینه ضرورت مییابد. هدف کشورها، رشد اقتصادی بالا همراه با انتشار آلودگی کم است. تخریب محیطزیست و تغییر اقلیم و آب و هوا از مشکلات همه کشورها است. عدهای بر این باورند که رشد اقتصادی منجر به تخریب محیطزیست میشود و عدهای دیگر این نظریه را نمیپذیرند. توسعه پایدار به این معنی است که نسل امروز باید نیازهای خود را بدون به خطر انداختن نسل بعدی، فراهم سازد. امروزه کشورها برای رسیدن به توسعه پایدار میکوشند که علاوه بر رشد اقتصادی، تخریب محیطزیست را به حداقل برسانند. برای رسیدن به این هدف، معاهدههای بینالمللی بین کشورهای جهان منعقد شده است. یکی از بحثهای طولانی بین اقتصاددانان مصرف انرژی است. از یک سو به دلیل رشد اقتصادی و تولید کالاها، مصرف انرژی مورد نیاز است و از سوی دیگر آلودگی ناشی از مصرف این انرژی به آلودگی محیطزیست و نغییر اقلیم در کشورها دامن میزند. کشور ایران به دلیل اینکه یک کشور فروشنده نفت و گاز طبیعی است، پس کشوری است که در زمینه انرژی فسیلی دارای مزیت نسبی است. با توجه به اینکه کشور ایران در مصرف انرژی دارای مزیت نسبی است، پس پژوهش در این زمینه ضرورت مییابد. مصرف انرژی میتواند به انتشار بیشتر آلودگی بیانجامد.مواد و روشها: این پژوهش به بررسی عوامل مؤثر بر مصرف انرژی و انتشار آلودگی در ایران با استفاده از روش مارکوف سوییچینگ، حداقل مربعات معمولی کاملاً تعدیل شده و حداقل مربعات معمولی پویا و روش یوهانسن، برای دوره زمانی 2021-1994 میلادی میپردازد. در اکثر مطالعات انجام گرفته در زمینه ارتباط مصرف انرژی با متغیرهای عمده کلان اقتصادی، به تأثیر عوامل مؤثر بر مصرف انرژی بهویژه عوامل مؤثر بر مصرف انرژی و انتشار آلودگی در ایران توجه نشده است.نتایج: مطابق نتایج این پژوهش با روش سری زمانی پویا، منحنی کوزنتس تأیید شد و به این معنی است که رشد اقتصادی در ابتدا منجر به آلودگی میشود ولی در ادامه سبب کاهش آلودگی میشود. مصرف انرژی بر انتشار گاز کربنیک اثر مثبت و معنیداری داشته است. مطابق نتایج پژوهش، تولید ناخالص داخلی، مصرف انرژی، سرمایهگذاری مستقیم خارجی اثر مثبت و معناداری بر انتشار گاز کربنیک دارد. آزادسازی تجارت بر مصرف انرژی، از اثر آن بر محیط زیست تأثیر میپذیرد. محیطزیست از سه کانال اثر مقیاس، اثر ترکیب و اثر تکنیک میتواند تحت تأثیر آزادسازی تجاری قرار بگیرد. اثر مقیاس، تغییر در رشد اقتصادی است و اثر ترکیب، تغییر در ساختار اقتصاد و اثر تکنیک، تغییر در روش و فنآوری بهکار گرفته شده در تولید است. مطابق نتایج، تجارت اثر منفی و معناداری بر انتشار گاز کربنیک دارد. آزمون LR نشان داد که مدل غیرخطی است و از روش مارکف سوییچینگ برای برآورد مدل بهره گرفته شد.بحث: مسائل مربوط به محیط زیست از مهمترین دغدغه کشورها است و ایجاد محیط زیست پاک از اهداف مهم کشورها است. مطابق نتایج پژوهش، با استفاده از روش مارکف سوییچینگ MS-ARMA(3,1,0) رابطه مثبت و معنیداری تجارت، تولید ناخالص داخلی و مصرف انرژی با یک وقفه بر مصرف انرژی وجود دارد. بهدلیل اثر ترکیب ایران در صنایع انرژیبر، مزیت نسبی یافته است و تجارت بر مصرف انرژی اثر مثبت و معنیداری دارد.