مغول‌‌ستیزی عطاملک جوینی در تاریخ جهانگشای

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتی

2 دانشجوی دکتری زبان و ادبات فارسی دانشگاه خوارزمی

doi
چکیده

اهمیت تاریخ جهانگشای جوینی، به لحاظ تاریخی، بر کسی پوشیده نیست. قطعاً اصلی‌ترین مأخذ تاریخی برای بیان وقایع حملۀ مغول به ایران، تاریخ جهانگشای است. نقل حوادث ناگوار و مصائب بی‌شماری که بر ایرانیان آن روزگار رفته است، خوانندگان این کتاب را به گونه‌ای تحت تأثیر قرار می‌دهد که آتش آن دامن نویسندۀ کتاب را نیز می‌گیرد و او را متهم به همکاری با مغولان می‌کند. این مقاله بر آن است تا اثبات کند که عطاملک با هوشیاری و تیزبینی، به خلق و ایجاد نوعی از گفتار دست زده است که به وسیلۀ آن، در عین فرمانبرداری از مخدومان خویش، وقایع حملۀ مغول را نیز، به دقت، ثبت و نگهداری کند و از سفاکی‌ها و خشونت‌های ایشان در ویرانی سرزمینش سندی معتبر بر جای گذارد. وی در ضمن نقل تاریخ، پرده از چهرۀ مغولان برداشته و به شیوه‌های گوناگون، مغول‌ستیزی خود را نشان داده ‌است. نویسندگان این مقاله کوشیده‌اند تا با مطالعة دقیق تاریخ جهانگشای جوینی، نگرانی‌ها و انتقادهای عطاملک را شناسایی و استخراج کنند و با طبقه‌بندی آنها ذیل دو محور «گزارش‌ها» و «روش‌ها» به بررسی و تحلیل این اثر بپردازند.