بررسی ارتباط تعاملات نهادی و شاخص‌های سرمایۀ اجتماعی (مطالعۀ موردی: خیریه‌ها و کمیتۀ امداد امام خمینی (ره) در ایران)

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه پیام نور

2 عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی

3 دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه پیام نور

4 عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی

doi
10.22059/jisr.2022.340226.1289
چکیده

مقالۀ حاضر به بررسی رابطۀ تعاملات نهادی و شاخص‌های سرمایۀ اجتماعی و «مطالعۀ موردی؛ نهادهای خیریه و کمیتۀ امداد 1399» می‌پردازد. این پژوهش با اتخاذ رویکرد کیفی به روش تحلیل مضمون -که به‌دنبال خروجی مضمون‌های پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر مرتبط با مسئلۀ تحقیق است- و با هدف دستیابی به رابطۀ تعاملی بین کمیتۀ امداد و خیریه‌ها با شاخص‌های سرمایۀ ‌اجتماعی انجام گرفت. جامعۀ آماری تحقیق برای مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته شامل مدیران، برنامه‌ریزان، کارشناسان و استادهای دانشگاه در کمیته و مؤسسات خیریه بود که درنهایت 23 نفر به روش نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها، از روش تحلیل مضمون براون و کلارک (2006) استفاده شد و درنهایت سه مضمون اصلی اعتماد اجتماعی، مشارکت اجتماعی و انسجام اجتماعی استخراج شدند. با شناخت ادراک و نگرش مشارکت‌کنندگان مشخص شد ارتباط و تعامل مناسب بین کمیتۀ امداد و نهادهای خیریه می‌تواند سبب افزایش سرمایۀ اجتماعی (اعتماد، مشارکت و انسجام) ‌شود. کمیتۀ امداد و نهادهای خیریه به‌عنوان شبکه‌های اجتماعی، بستری برای مشارکت هستند که ماحصل آن‌ها انسجام و یکپارچگی، و اعتماد اجتماعی است. هرچقدر پیوند افراد با دیگران در جامعه بیشتر شود، مشارکت و اعتماد بیشتری در درون شبکه‌های اجتماعی صورت می‌گیرد و درنتیجه میزان همبستگی و یکپارچگی بیشتر خواهد شد؛ ضمن آنکه کیفیت خدمت‌رسانی به نیازمندان نیز افزایش می‌یابد.