تحلیل سخنان امام حسین (ع) از مدینه تا مکه، بر پایهی نظریهی کنشهای گفتاری جان سرل
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
2 استادیار دانشگاه الزهرا؛ تهران ، ایران ، mrb1385@gmail.com
doi
چکیده
جنبش امام حسین (ع) در الگوسازی اندیشهای و رفتاری شیعیان نقش بسیار بنیادی داشته و تحلیلهای گوناگونی از آن شده است. با اینهمه چنین مینماید که بهرهگیری از نظریههای زبانشناسی میتواند افقهای تازهای در تحلیل تاریخی این جریان مذهبی-اجتماعی بگشاید. این نوشتار بر پایهی نظریهی کنشهای گفتاری جان سرل (1999) در پنج گروه اظهاری، ترغیبی، عاطفی، تعهدی و اعلامی به تحلیل سخنان امام حسین (ع) در گام آغازین جریان عاشورا از مدینه تا مکه میپردازد. نظریهی کنش گفتاری در زمینهی تحلیل گفتمان، بر عملکرد زبان تأکید دارد و سخنگفتن را یک کنش دانسته است. با کاربست این نظریه، ضمن بررسی لایههای زبانی یک اثر، ویژگیها و زوایای پنهان متن را میتوان بررسی و آشکار کرد. پژوهش نشان میدهد که کنشهای اظهاری در سخنان امام (ع) بیش از دیگر کنشهاست و وی آنها را در عباراتی به قصد معرفی خود، بیان شرایط و قصد خویش بیان کرده است. کنشهای ترغیبی، عاطفی و اعلامی با اختلاف قابلتوجهی کمتر از کنشهای اظهاری به کار رفتهاند. در سخنان امام (ع) هیچ ترغیبی مبنی بر همراهکردن دیگران با خود دیده نمیشود و او حتی به دنبال دعوت پنهانی یا برانگیختن مردم برای حمایت از خود نیست. بررسی بافت موقعیتی و کنشهای گفتاری این سخنان نشان میدهد که حسین (ع) در این مرحله از حرکت خود، قصد جنبش یا ساماندهی برای گرفتن حکومت را ندارد و عملکرد ایشان عملکردی واکنشی بوده است، نه کنشی.
