ظرفیت‌های توسعه فناوری هوش مصنوعی در کشور در پرتو نقاط قوت و فرصت‌ها: تحلیلی بر اساس چارچوب SOAR

نویسندگان

1 پژوهشگر مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، دانشجو دکتری خط مشی‌گذاری عمومی، دانشگاه علامه طباطبایی

doi
10.22047/hsd.2025.545688.1105
چکیده

فناوری هوش مصنوعی، نقش حیاتی در آینده جوامع ایفا خواهد کرد،. شواهد این نقش آفرینی هم اکنون در حوزه نظامی، رسانه و فضای مجازی، ربات‌های تعاملی و موارد متعدد دیگر قابل مشاهده است. شرایط خاص، اقتضائات و اهداف کشور ما، اهمیت بررسی دقیق ظرفیت‌ها در توسعه این فناوری راهبردی را با هدف برنامه‌یزی و اقدام سنجیده آشکار می‌سازد. در این راستا دو حوزه اصلی شامل توسعه لایه بنیادین (مدل‌ها و الگوریتم‌ها، راهبرد کلی کشور، معماری زیرساخت‌ها و...) و توسعه لایه کاربست (به‌عنوان ابزار تحول بخش‌های مختلف)، لازم به تفکیک است. این پژوهش با اتکا به چارچوب SOAR برای شناسایی نقاط قوت، فرصت‌‌ها، چشم‌اندازها و نتایج توسعه هوش مصنوعی در لایه بنیادین و لایه کاربست با هدف ظرفیت‌شناسی توسعه ابن فناوری در کشور پرداخته است. در این راستا از مصاحبه نیمه ساختار یافته با ده نفر از خبرگان این حوزه بهره‌برداری شده است. بر این اساس، ظرفیت‌های کشور در توسعه هوش مصنوعی در قالب ۶ ظرفیت نیروی انسانی، نهادی، ارتباطات منطقه‌ای و بین‌المللی، سرمایه‌گذاری،‌ زیست‌بوم نوآوری و زیرساختی در کشور شناسایی شد. سپس توصیه‌های با هدف بهره‌مندی از این ظرفیت‌ها در توسعه هوش مصنوعی در کشور ارائه شد.بر اساس ظرفیت‌های شناسایی شده، مهم‌ترین پیشنهادات شامل: «تعیین یک یا دو حوزه تمرکز اصلی در کشور»، «هماهنگی کامل بین نهادهای حاکمیتی، بخش خصوصی و مراکز علمی»،«ایجاد مرکز مطالعات راهبردی و آزمایشگاه ملی»، «توجه به استقلال فناورانه در حوزه‌های حیاتی»، «توجه به تجربه کشور در زمینه حمایت از توسعه نوآوری»، «سازوکار هدایت سرمایه‌های داخلی به سمت حوزه‌های دانش‌بنیان و فناوری‌های نوین» است.