گفتمان اصلاح معرفت دینی در عصر مشروطه (مطالعهی موردی: روزنامهی روحالقدس)
نویسندگان
1 Associate Professor of the Department of History of the Research Institute of Gilan University of Gilan, Tehran, IRAN , panahi76@yahoo.com
2 PHD. University of Gilan, Tehran, IRAN
doi
چکیده
آشنایی اندیشهوران ایرانی عصر مشروطه با مظاهر تمدن نوین غربی که به موازات پذیرش اندیشههای غربی از سوی نخبگان این برههی تاریخی صورت گرفت، زمینهساز چالش میان سنت و مدرنیته شد. گفتمانهای سنتگرا، تجددگرا و اصلاح معرفت دینی حول محور پاسخ به این چالش، صورتبندی شدند. با عنایت به بازتولید این چالش در فضای گفتمانی جامعهی معاصر ایران و حضور زندهای که این گفتمانها در اذهان نخبگان ایرانی دارد، در مقالهی حاضر درصدد بازشناسی شاخصههای گفتمان اصلاح معرفت دینی در روزنامهی روحالقدس برآمدهایم. بر این اساس پاسخی که گفتمان اصلاح معرفت دینی به چالش میان سنت و مدرنیته ـ آن هم در شرایط حاکمیت استبداد و استعمار بر ایران ـ میداد، پرسشی محوری است که ما در این مقاله درصدد پاسخ بدان برآمدهایم. تحلیل گفتمان و برقراری ارتباط میان شاخصههای گفتمانی روزنامهی روحالقدس و بافتار تاریخی عصر مشروطه روشی است که برای پاسخ بدین پرسش به کار رفته است. کاربست این روش ما را بدین نتیجه رهنمون ساخت که ضرورت بازگشت به اسلام اصیل، بازتعریف نقش روحانیان و ارتباط آن با نهاد سیاست، ضرورت شناخت استبداد و انواع آن، و ضرورت مبارزه با استعمار، از راهبردهای مهمی بود که روزنامهی روحالقدس بهمنزلهی یکی از کاربران گفتمان اصلاح معرفت دینی بهمنظور گذر از وضعیت بحرانی عصر مشروطه برگزید. این راهبرد بر اساس کنش بینگفتمانی و جذب عناصر مطلوب گفتمانهای سنتگرا و تجددخواه محقق شد.
