فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: گیاهان نقش کلیدی در تعادل اکوسیستم داشته و بنابراین برای پایداری محیط زیست حیاتی هستند. شناخت عناصر گیاهی موجود در یک منطقه به عنوان اصل زیربنایی برای سایر تحقیقات محسوب شده است و می­‌تواند نقطه شروعی برای مطالعات تکمیلی آینده باشد. تنوع زیستی یکی از جنبه‌های مهم حیات، به ویژه با توجه به اقلیم و کاربری زمین می‌­باشد. تخریب محیط‌­زیست و منابع طبیعی موجب انقراض گونه­‌های گیاهی و جانوری و درنتیجه کاهش تنوع زیستی در جهان شده است. نظر به این‌که امروزه انسان­‌ها با مشکلات متعدد محیط‌زیستی و تهدید تنوع زیستی مواجه هستند، بهترین راه برای نجات تنوع زیستی و درک ارزش­‌های آن، ارزیابی و پایش مستمر زیستگاه‌هاست. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل تنوع زیستی گیاهی منطقه حفاظت شده پلنگ دره در استان قم و همچنین تعیین وضعیت بومزادی و حفاظتی گونه­‌های گیاهی منطقه انجام شده است. اطلاعات و نتایج بدست آمده از این تحقیق می­‌تواند در تبیین جایگاه مناطق حفاظت شده در حفظ و نگهداری ذخایر ژنتیکی، سلامت محیط زیست و تدوین برنامه‌­های مدیریتی- حفاظتی مناسب، مورد استفاده قرار گیرد. مواد و روش‌­ها: منطقه حفاظت شده پلنگ­دره استان قم در جنوب غربی و50 کیلومتری شهرستان قم واقع شده است. به‌منظور آشنایی با فلور منطقه طی بازدیدهای دوره­ای، جمع‌­آوری نمونه‌­های گیاهی در فصول رویشی دو سال متوالی انجام گردید. پس از جمع­‌آوری نمونه‌­ها، ضمن یادداشت کردن مختصات محل، ارتفاع محل جمع‌­آوری و ویژگی‌­های گیاه، نمونه‌­ها پرس و خشک شدند و سپس بر اساس روش‌­های رایج و با استفاده از منابع معتبرگیاه‌­شناسی شناسایی شدند. ضمن تعیین وضعیت بومزادی و حفاظتی گونه‌­های گیاهی، شکل زیستی گیاهان براساس روش رانکیه و پراکنش جغرافیایی گونه­‌های گیاهی منطقه با استفاده از تقسیم­‌بندی زهری و لئونارد تعیین شد. به‌منظور ارزیابی تنوع زیستی پوشش گیاهی در امتداد یک شیب ارتفاعی، ارتفاع از سطح دریا در منطقه مورد مطالعه، به سه طبقه (1600-1900،1300-2200،1600-1900 متر) تقسیم شد. نمونه­‌برداری به‌صورت سیستماتیک- تصادفی از طبقات مختلف ارتفاعی منطقه مورد مطالعه انجام و شاخص‌­های تنوع زیستی محاسبه گردید.نتایج: نتایج نشان‌­دهنده وجود 171 گونه گیاهی متعلق به 126 سرده و 46 تیره در منطقه مورد مطالعه می‌­باشد. بزرگترین تیره گیاهی منطقه تیره کاسنی (Asteraceae) است. از نظر شکل زیستی، 45 درصد گونه­ها به همی­کریپتوفیت‌­ها و 22 درصد به تروفیت­‌ها تعلق دارند. بررسی کورولوژی گونه‌­ها نشان می­‌دهد که بیش از 65 درصد فلور منطقه به ناحیه رویشی ایران - تورانی و 12 درصد به ناحیه رویشی ایران - تورانی و مدیترانه­‌ای تعلق دارند. 15درصد از گونه­‌های شناسایی شده بومزاد ایران بوده و برخی از گیاهان در فهرست گونه­‌های آسیب­‌پذیر و یا در معرض خطر انقراض قرار دارند. ارزیابی شاخص‌­های تنوع زیستی در طبقات مختلف ارتفاعی نشان می­‌دهد که شاخص‌­های تنوع گونه‌­ای و غنای گونه‌­ای در طبقه ارتفاعی حدواسط به بیشترین حد خود رسیده و با افزایش ارتفاع از تنوع گونه‌­ای کاسته می­‌شود.بحث: شناخت عناصر گیاهی یک منطقه یک اقدام ضروری و قدم اول در حل مسائل اکولوژیکی مانند حفاظت زیستی و مدیریت منابع طبیعی و ارزیابی شرایط محیط‌زیستی است. حضور فراوان برخی عناصر گیاهیِ شاخصِ تخریب و همچنین فراوانی تروفیت­‍‌ها در منطقه مورد مطالعه، نشان­‌دهنده اقلیم خشک و کمبود نزولات جوی و همچنین تخریب­‌های صورت گرفته در منطقه به‌علت چرا و فعالیت­‌های انسانی غیرمجاز می‌­باشد. از آن‌جائی‌که منطقه مورد مطالعه یک منطقه حفاظت شده بوده و از پوشش گیاهی متنوع و بومزادی مناسبی بهره می­‌برد، و برخی از گیاهان بومزاد منطقه مستعد آسیب­‌پذیری و یا در معرض خطر قرار دارند، مدیریت دقیق­تر حفاظتی باید در دستورکار قرار گیرد.