مدلسازی پیشایندها و پیامدهای رفتارهای پیشکنش کارکنان در سازمانهای دانشبنیان
نویسندگان
1 دانشیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 استادیار، گروه مدیریت بازرگانی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
3 دانشجوی دکتری، گروه مدیریت بازرگانی، دانشگاه یزد، یزد، ایران
doi
10.22047/hsd.2026.566874.1120چکیده
مطالعه حاضر با هدف مدلسازی پیشایندها و پیامدهای رفتارهای پیشکنش کارکنان در سازمانهای دانشبنیان انجام شد. این مطالعه از نظر هدف یک پژوهش کاربردی-توسعهای است و با طرح آمیخته انجام شده است. بخش کیفی پژوهش با رویکرد اکتشافی و به روش نظریه دادهبنیاد و بخش کمّی با رویکرد توصیفی و روش پیمایش انجام شده است. جامعه مشارکتکنندگان شامل مدیران سازمانهای دانشبنیان شهر یزد بود. با روش نمونهگیری نظری و پس از رسیدن به اشباع نظری در نهایت 16 نفر از خبرگان در بخش کیفی مشارکت کردند. در بخش کمی نیز از دیدگاه مدیران و کارشناسان سازمانهای دانشبنیان استان یزد، استفاده شد و اندازه نمونه با روش تحلیل توان 190 نفر برآورد گردید. نمونهگیری بخش کمی با روش خوشهای-تصادفی صورت پذیرفت. برای تحلیل دادهها در بخش کیفی از روش گراندد تئوری با نرمافزار Maxqda و در بخش کمی از روش حداقل مربعات جزئی با نرمافزار Smart PLS استفاده گردید. براساس مدل پژوهش مشخص گردید، چهار عامل خودکارآمدی شغلی، اختیار عمل شغلی، رهبری تحولآفرین و فرهنگ نوآوری بهعنوان شرایط علّی، بر پدیده محوری ( رفتارهای پیشکنش کارکنان ) تاثیرگذارند. بروز این رفتارها در بستری امکانپذیر میشود که «اقلیم نوآوری فناورانه» و «جریان آزاد دانش» در آن وجود داشته باشد. در مقابل، «ساختار نیمهسنتی و بوروکراتیک سازمانهای دانشبنیان یزد» بهعنوان شرط مداخلهگر، میتواند مسیر اثرگذاری رفتارهای پیشکنش را محدود یا کند سازد. در ادامه، راهبردها و اقدامات «توانمندسازی نقشآفرین» به سه پیامد کلیدی منجر میشود: پیشگامی در عملکرد، یادگیری پیشکنش و بهبود مستمر عملکرد.