حاشیههای مهمتر از متن ارزشهای تاریخنگارانهی پرنوشتها، یادگارنامهها و انجامهی نسخههای خطی در سنت زردشتی
نویسندگان
1 استادیار پژوهشکدهی زبانشناسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ، zurvandad@yahoo.de
doi
چکیده
در سنت زردشتی مهمترین و پُرابهامترین مسئله، ابهام در تاریخ و بیتوجهی به زمان و وقایعنگاری است. شاید ضبط زمان در مفهومِ کرانمندی آن، به اعتبار روشنی آغاز و انجام محتوم آن و نیز نابودی شر بهعنوان حکمت و مشیت نهفته در پسِ کرانمندشدگی زمان، سبب شده تا هیچگاه در سنتِ زردشتی به ضبط و ثبت رخدادها و بررسی آنها در فرایندی تاریخنگارانه توجه نشود. کیش زردشتی، از زمان پیامبر تا روزگار اخیر، هرگز متن مشخص تاریخنگارانهای پدید نیاورده است. تاریخ در سنتِ زردشتی روایتی از پیش تعیینشده است که بنا بر ضرورتِ نبرد خیر و شر، به ارادهی اهورا و معاونت انسان، بهتدریج و در گذر زمان به وقوع میپیوندد؛ از اینرو، نه زمان گذشته و حال، بلکه زمان آینده و روزگار آمدنِ نجاتبخش و پیروزی خیر است که اهمیت دارد. در کنار اسناد پراکنده، بهویژه روایتهای تاریخی بیرون از سنت زردشتی، اغلب روایت همسایگان و دشمنان کیش زردشتی، بعضی متنهای درونِ سنت نیز ارزش تاریخی دارند. درست است که متنهای دینی جملگی بیزمان و ناظر بر مسائل شرعی و عقیدتیاند، ولی پَرنوشتها، یادگارنامهها و انجامهها و افزودههای ارزشمندی در لابهلای اوراق خود حفظ کردهاند که تا حدودی خلأ متون تاریخی بهویژه در وجه گاهنگارانهی آن را پر میکنند. در گفتار پیشِ رو به بررسی، شناسایی، طبقهبندی و یادکرد ارزشهای حواشی متون دینی سنت زردشتی، بهعنوان ابزار و چارچوبی برای گاهنگاری تاریخ کیش یادشده، پرداخته میشود.
