تحولات تاریخی گمرک ایران و رونق اقتصادی در دورۀ قاجاریه
نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه خلیج فارس
doi
چکیده
سازمان گمرک در ایران از قدمت زیادی برخوردار است. حکومتهای ایران در دوران باستان و اسلامی هر کدام به شکلی دارای گمرک بوده و در انجام معاملات و مراودات اقتصادی به وضع حقوق و مقررات گمرکی پرداختهاند. با روی کار آمدن سلسلۀ قاجاریه در آغاز قرن سیزدهم قمری (19 م)، به دلیل تحولات جهانی و افزایش روابط اقتصادی، سیاسی و نیز حضور ایران در نظام اقتصاد جهانی، تحولات عمدهای در سازمان گمرک کشور به وجود آمد که تأسیس وزارت گمرک، تنظیم و انتشار نظامنامۀ گمرکی، لغو اصول اجارهداری و وضع تعرفههای نوین گمرکی از مهمترین آنها محسوب میشود که بیشتر پس از حضور نیروهای خارجی در امور گمرکی و مالیاتی ایران حاصل شد. این تحولات گرچه موجب شکلگیری ساختار نوین گمرکی در ایران و افزایش نسبی درآمد گمرکات نسبت به دوران پیش از قاجاریه شد گردید ولی نتوانست بسترهای لازم جهت رونق اقتصادی و مالی کشور را فراهم نماید؛ در نتیجه سود حاصل از این تحولات بیشتر نصیب کشورهای صاحب قدرت و نفوذ در ایران شد. روش این پژوهش و جهتگیری شیوۀ گردآوری دادهها، تاریخی بوده و از اسناد آرشیوی و منابع معتبر استفاده شده است.
