ارزیابی برنامه تربیتی پدیدۀ اربعین بر پایۀ تجارب زیستۀ زائران
نویسندگان
1 دانشیار گروه مطالعات برنامه درسی و آموزش، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران.
2 کارشناس ارشد مدیریت آموزشی، دانشکده علوم اداری و اقتصادی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.
doi
10.30497/rc.2022.76522چکیده
هدف اصلی مطالعۀ حاضر، ارزیابی پدیدۀ مستمر راهپیمایی اربعین، بهمنظور کمک به برنامهریزان این سفر در راستای ارتقای سطح نتایج است و هدف عملیاتی این پژوهش، کاوش در تجارب زیستۀ زائران از حیث رضایت از سفر اربعین و نیز دستاوردهای سفر بوده است. در این مطالعه ارزیابانه، براساس مدل کرک پاتریک، با روش نمونهگیریِ «موردی معمولی»، با 50 زائر شهر مقدس کربلا، که حداقل یکبار در پیادهروی سفر اربعین حضور داشتند، مصاحبههای نیمهساختاریافته صورت گرفت. تجزیهوتحلیل دادهها به روش کدگذاری استراوس و کوربین، طی سه مرحله کدگذاری باز، کدگذاری محوری و کدگذاری گزینشی، انجام شد. در طی این پژوهش که با روش پدیدارشناسی صورت پذیرفت، 831 مفهوم کشف گردید که براساس معنا، ماهیت، ارتباط و تناسب مفهومی، در قالب 47 مقوله جای گرفت. نتایج نهایی نیز، تحت هفت مضمون «واقعیت کمبود امکانات رفاهی»، «تألمات روحی»، «پذیرش ناملایمات»؛ «حیرتافزایی در زائران»، «پرورش بینشی نگرشی»، «رشد اخلاقی معنوی» و «آثار مطلوب اجتماعی»، در دو فرامضمون «رنج شیرین» و «رستن روح» جای داده شدند و مضمون هشتم با عنوان «سیاحتینگری به سفر اربعین» نیز، فرعی تلقی شد. فرامضمون رنج شیرین، شامل سطح اول مدل ارزشیابی پاتریک (واکنش) گردید و فرامضمون رستن روح نیز، سطوح دوم الی چهارم (یادگیری، رفتار و نتایج اجتماعی) ارزشیابی مدل پاتریک را در بر گرفت. براساس مدل استفادهشده، واکنش به سفر بسیار خوب و نتایج سفر در لایۀ یادگیری خوب و در لایۀ رفتار، نسبتاً خوب برآورد میشود. ضمناً نشانههایی از نتایج اجتماعی مثبت برای جهان اسلام وجود دارد که نیازمند کاوش بیشتری است.
