نقش هفت نظریۀ تاثیرگذار علوم اجتماعی و علوم سیاسی در فرآیند اقناع رسانه‌ای بین‌المللی گروه‌های تروریستی (مطالعۀ موردی: داعش)

نویسندگان

1 دکترای مدیریت رسانه. دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

2 استاد، گروه مدیریت رسانه، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشیار گروه مدیریت رسانه، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

4 استاد، گروه مدیریت رسانه، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران. ایران.

doi
10.30497/rc.2022.76526
چکیده

مسالۀ اصلی این پژوهش، خلاء نظری موجود در تحقیقات پیرامون روش جذب گروه‌های تروریستی است. داده‌ها از طریق روش‌های گردآوری اسناد و مدارک کتابخانه‌ای و با بهره‌گیری از هوشمندی منبع باز جمع‌آوری شده‌اند. ابتدا با روش «مطالعۀ موردی» و روش نمونه‌گیری «گلوله‌برفی» 124 نفر از اعضای اروپایی‌ داعش مورد مطالعه قرار گرفته و برای هرکدام پروفایل جداگانه ساخته شد. سپس 7 نظریۀ مطرح علوم اجتماعی و علوم سیاسی «هویت مقاومت کاستلز، ذهن بی‌خانمان پیتر برگر، کنترل ذهن آدورنو و مارکوزه، شستشوی مغزی ادگار شاین، کاپلان و سادوک، محرومیت نسبی تد رابرت گر، از خودبیگانگی یا الیناسیون مارکس و حاد واقعیت ژان بودریار» با شاخص‌های «فنون اقناع رسانه‌ای»، «طریق جذب» و «دلیل جذب» اروپایی‌های جذب شده توسط این گروه تروریستی تطبیق داده شد. دلیل انتخاب این هفت نظریۀ «هویتی – رفتاری- رسانه‌ای» استخراج مستمر کدها و مشاهدۀ روندی تکرارپذیر بود که در پروفایل این افراد مشاهده گردید. هر 7 نظریه با قوت و ضعف‌هایی تایید شدند. سه نظریۀ «هویت مقاومت»، «شستشوی مغزی» و «حادواقعیت» نظریه‌های اصلی این پژوهش تلقی می‌شوند که با درصد بالایی اثبات شده و می‌توانند چراغ راه پژوهش‌های بعدی باشند. دو نظریۀ «ذهن بی‌خانمان» و «کنترل ذهن» نیز تقریبا بیش از نیمی از موارد مطالعه را در بر گرفته‌اند و گاه «سیگنال ضعیف» و گاهی دیگر «هشدار زودهنگام» نسبت به جوامع مسلمانان و شهروندان درجه دو اروپایی محسوب می‌شوند.  از بین 14 فن اقناع 5 فن «تطمیع»، «برجسته‌سازی»، «همراهی با جماعت»، «اغراق» و «تداعی» بالاترین رتبه را در فرایند اقناع و جذب نیروی داعش به خود اختصاص داده‌اند. ترکیب برنده اول «همراهی با جماعت، تطمیع، برجسته سازی، اغراق» بوده است. ترکیب «تداعی، تطمیع، اغراق، برجسته‌سازی» درجایگاه دوم و ترکیب «همراهی با جماعت، تطمیع، اغراق، مقایسه، برجسته‌سازی» در جایگاه سوم می‌ایستند. بنا به یافته‌های این تحقیق، داعشی‌ها در استفاده از فنون اقناعی «تکرار»، «ترس»، «نمادها»، «ترین‌ها» و «طنز» موفق عمل نکرده‌اند.