فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اصطلاح «جاده ابریشم» را برای نخستین بار در سال 1876م (1292ق/1254ش)، جغرافی‌دان و سیاحی آلمانی و در طی سفری به چین به کار برد. ریشتهوفن شبکه‌ی گسترده‌ای از جاده‌های پیونددهنده‌ی آسیا و اروپا، از دریای چین تا آسیای مرکزی و غربی و به‌ویژه فلات ایران، و آناتولی تا سواحل مدیترانه را به این نام نامید. این نام‌گذاری از شرایط و عواملی چند در آن زمان متأثر بود و این مقاله ضمن بررسی پیشینه‌ی این نام‌گذاری، این پرسش را براساس تبیین داده‌های تاریخی و ادبی، مورد کاوش قرار داده است: فرهنگ و هنر ایرانی، از جمله زَربَفت تولیدشده در آسیای مرکزی و ایران، در نهادنِ نام «جاده ابریشم» بر شبکه‌ی جاده‌های کهن تجاری و فرهنگی، چه نقشی داشته است؟ درباره‌ی نقش ایران و فرهنگ و تمدن آن در جاده‌ها، تعاملات فرهنگی، میراث مشترک جوامع کناره‌ی جاده‌ها پژوهش‌های بسیاری انجام شده است، اما نقش فرهنگ، تاریخ، هنر و میراث ایرانی در نام‌گذاری «جاده ابریشم» تاکنون مورد توجه و پژوهش قرار نگرفته است. پژوهشگران بدون توجه به زمانه‌ی این نام‌گذاری و علل مؤثر در به‌کاربردن نام جاده ابریشم در سده‌ی 19 میلادی، آن را به فرهنگ و تاریخ و نقش ابریشم چینی، و تجارت ابریشم چین منتسب می‌کنند؛ اما در مقاله‌ی حاضر نقش ایران و فرهنگ ایرانی در این نام‌گذاری بررسی شده است.