الگوی عرفان مبارزهجو در اندیشه شهید مصطفی چمران
نویسندگان
1 استادیار و عضو هیئتعلمی گروه انقلاب اسلامی دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران
2 دانشجوی دکتری رشته سیاستگذاری فرهنگی دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق علیهالسلام، تهران، ایران
doi
10.30497/rc.2022.76180چکیده
امکان جمع عرفان و مبارزه و رسیدن به معرفت از طریق مبارزه اجتماعی، از مسائل مناقشهبرانگیز در طول قرنها بوده است؛ بهویژه آنکه تصور رایج، جمعناپذیری این دو را بازنمایی میکند. بسیاری عرفا و متصوفه گوشهگیرانه زیستهاند و از عرصۀ جامعه کناره گرفتهاند، اما در دوران پس از انقلاب اسلامی، نمونههایی پدید آمد که در برابر سیرۀ رایج عرفا و متصوفه ایستاد؛ بین مبارزه و عرفان جمع کرد و از طریق مبارزه به عرفان و لقاءالله رسید نه با گوشهنشینی و عزلت. شهید دکتر مصطفی چمران یکی از این نمونههاست. این پژوهش به دنبال تبیین تفاوت این دو نوع نگاه به عرفان و بررسی الگوی عرفان تکلیفمحورِ مبارزهجو در اندیشه شهید مصطفی چمران از طریق بررسی اسنادی اندیشۀ اوست. در این چهارچوب، عرفان مبارزهجو با محوریت مبارزه، فداکاری و گذشتن از خود در برابر عرفان پرهیز، گریز و گوشهگیری قرار دارد. عارف در این نگاه، در نتیجۀ تلاش برای تحقق ارادۀ الهی و رفع موانع مقابل اراده خدا از خود گذر کرده و با ملکه شجاعت بر شهوت خویش فائق میآید. در عرصۀ مبارزه نیز رحمت او بر غضبش حاکم شده و مبارزهاش رنگوبوی رحمانی و الهی میگیرد؛ در آنِ واحد هم خودسازی و هم جامعهسازی میکند و به لقاءالله میرسد.
