فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بسیاری از شخصیت‌های حاضر در اسطوره‌های جهان، موجوداتی شگفت‌انگیز و فرا‌طبیعی‌اند که با قدرت‌های خارق‌العاده و غیرطبیعی خود با انسانِ زمان در ارتباط‌اند و اصولاً وجود آنان یکی از ویژگی‌های اصلی اساطیر و سببِ جذابیت‌شان برای مخاطبان است. این موجودات فرا‌طبیعی در اسطوره‌ها و حماسه‌های ایران نیز دیده می‌شوند. جهان‌بینی ثنویت که از باور‌های ادیان بین‌النهرینی و برخی از ادیان قوم هند و ایرانی است، باعث شده است تا با تقسیم موجودات فرا‌طبیعی در اساطیر ایران به دو گروه اهورایی و اهریمنی، هریک در ارتباط با انسان نقش خاصی ایفا کنند و با تغییراتی در جریان گذر از اسطوره به حماسه، در شاهنامه نیز راه یابند. بررسی نقش و خویشکاری این موجودات در ارتباط با انسان در شاهنامه برای روشن‌شدن زوایایی از باور‌ها و آیین‌های ایرانیان پیش از اسلام، امری ضروری و مهم است و ما در این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی رابطۀ انسان را با موجودات فراطبیعی در شاهنامه بررسی و تبیین کرده‌ایم. در شاهنامه، بسیاری از ایزدان گذشته از مقام خود تنزّل کرده و در قالب شاهان یا پهلوانان نیک و بد مجسّم می‌شوند. در شاهنامه، اهورا‌مزدا (یزدان) خدای یگانه و آفرینندۀ نیک و بد است و سروش، سیمرغ و اسرافیل از دیگر موجودات اهورایی‌اند که در خدمت انسان و یاریگر اویند. همچنین اهریمن، دیو، اژدها، پری و یأجوج و مأجوج جزء موجودات اهریمنی هستند که پیوسته در صدد دشمنی، نبرد و آسیب‌زدن به انسان برمی‌آیند.