بازخوانی کیفیت استهلاک در ماده 264 ق.م.ا و تأثیر آن در شناسایی و تشخیص ضابطه جرم

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری ، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران.

doi
10.22047/hsd.2024.469663.1018
چکیده

«استهلاک» در کنار «انقلاب و انتقال» در شمار اسباب تبدل موضوع قرار دارند. مطابق نظریه‌ای رایج در فقه و حقوق اسلامی، درجایی که خمر به وسیله امتزاج با ماده ای دیگر ازبین رفته و مستهلک شود، بسیاری از اندیشوران همچنان قائل به ثبوت کیفر شده و برای این منظور به پاره ای از مستندات فقهی و حقوقی استناد نموده اند. پژوهش پیش رو با روش توصیفی-تحلیلی و در راستای تعیین و تشخیص ضابطه استوار برای شناسایی مختصات تحقق جرم، به بررسی و نقد ادله استنادی می پردازد. نگارندگان برآنند ملاک جرم انگاری موضوع مزبور، وصف اسکار بوده و ازآنجا که استهلاک موجب زوال آن می-شود، لذا ثابت دانستن کیفر، محل تردید خواهد بود. چه احکام بر بنیاد مصالح و مفاسد صادر می شوند و با زوال مفسده یعنی وصف اسکار، حد و حرمت نیز ساقط می گردد. برآمد پژوهش آن است که باتوجه به ناتمام بودن ادله ادعایی، همچنین با بهره مندی از داده های علم شیمی بی تردید شانیت اسکار با استهلاک ساقط شده و ثابت دانستن کیفر شرعی و قانونی فاقد وجاهت است. موید دیگر با توجه به وجود شبهه در فرض مسئله، «قاعده درأ» می باشد.