بررسی دلالت‌های ارتباطی غیرکلامی حالات مختلف بدن در قرآن

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیئت‌علمی دانشکده الهیات و معارف اسلامی و ارشاد دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران.

2 کارشناس‌ارشد رشته معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات دانشگاه امام صادق علیه‌السلام، تهران، ایران .

doi
10.30497/rc.2022.76184
چکیده

قرآن کریم به‌عنوان کامل‌ترین پیام و برنامۀ الهی در حوزه ارتباطات انسانی از ظرفیت دلالت‌های غیرکلامی به شکل کلی و حالات و حرکات بدن به طور خاص غافل نبوده است و با پرداختن به ترسیم ابعاد غیرکلامی انواع ارتباطات انسانی، سبب تعمیق و تکمیل پیام مورد نظر شده است. سیر مطالعاتی طی این پژوهش ما را به درک و فهم جدیدی از آیات قرآن کریم و تنظیم آیات مرتبط جهت ترسیم چهارچوب نظری مطلوب ارتباطات غیرکلامی از منظر قرآن کریم رسانده است. این پژوهش با شیوه استقرایی آیات در قرآن کریم و مطالعه و تحلیل کتابخانه‌ای صورت پذیرفته است. رویکرد این مقاله، مطالعۀ میان‌رشته‌ای و تطبیقی ارتباطات غیرکلامی در دو گسترۀ علوم ارتباطات و قرآن کریم است. همچنین این مقاله سعی دارد چهارچوب مطلوب ارتباطی برای ساحت غیرکلامی انسان را با استفاده از قرآن کریم که مبتنی‌بر وحی است، ترسیم کند. بررسی دلالت‌های ارتباطی حالات بدن در قرآن که بدون قید زمان و مکان و برای همۀ انسان‌ها بیان شده است، نشانگر این نکته است که دلالت‌ها و نمودهای یادشده عموماً فطری هستند؛ چراکه علم ارتباطات به این دلالت‌های حرکتی و غیرکلامی اشاره کرده است و معنایی را برشمرده است که غالباً همان معنا را آیات قرآن بیان کرده است. بدن دارای حرکات و نمودهای مختلف حرکتی است که هرکدام از آن‌ها معنایی را بیان می‌کنند؛ پس نمی‌توان آن‌ها را محدود به چند حرکت دانست و همچنین هرکدام با توجه به فضای زمانی و مکانی، معانی مختلفی به خود می‌گیرند.