تعَیُّن گرایی و فاعلیّت الهی از منظر علّامه طباطبایی
نویسندگان
1 دانش آموخته دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران
2 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه تهران
doi
10.22091/pfk.2018.1202چکیده
چگونگی دخالت خداوند در جهانِ طبیعت از مسایل دیرین و مهم در حوزۀ کلام و فلسفۀ دین به شمار میرود که تلاش برای حلِّ آن به عرضۀ نظرات گوناگون و بعضاً متضادی منتهی شده که در بازۀ وسیعی از جبر گرفته تا تفویض گسترده شدهاند. این نوشتار با به کارگیری معیاری جدید به منظور تفکیک افعال گوناگون الهی در جهان خلقت، به معرفی و ارزیابی رویکرد علّامه طباطبایی - به عنوان فیلسوفی تعیّنگرا -در قبال این موضوع پرداخته و کوشیده است تا با بازنگری در اصل سنخیّت علّی، زمینۀ عرضۀ راهکارهایی را در هر دو قالب تعیّنگرایانه و ناتعیّنگرایانه، به منظور برونرفت از تنگناهای فکری حاکم فراهم نماید. مقاله نشان میدهد که در چارچوب دیدگاه تعیّنگرایانه، بایستی از طریق توسعۀ مفهوم سنخیّت علّی، تأثیر امر مجرّد در جهان مادّی را به نحو مباشر صحیح دانست و در چارچوبِ دیدگاه ناتعیّنگرایانه نیز با تکیه بر اصلِ ضرورتِ علّی و برداشتی خاص از اصل سنخیّت میتوان از دخالت علل غیر مادّی به منظور تحقّق بخشیدن به یکی از احتمالات ممکن دفاع کرد.
