فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر با هدف واکاوی خاستگاه تاریخی و گفتمانی به اصطلاح «زبان مادری» و نحوۀ تقابل آن با «زبان ملی» در سیاست زبانی انجام شده‌است. روش پژوهش ترکیبی از نوع کیفی ـ کمی است. در بخش کیفی، با بهره‌گیری از تحلیل گفتمان انتقادی به بررسی داده‌ها پرداخته می‌شود و در بخش کمی، از تحلیل محتوای آماری استفاده می‌گردد. داده‌ها برگرفته از 300 متن، اعم از اظهارات رسانه­ای مقامات و اسناد رسمی در ایران‌اند که با شیوۀ کتابخانه­ای در بازۀ زمانی سال­های (1392- 1403) به‌صورت هدفمند گردآوری شده‌است. یافته­ها نشانگر آن است که گفتمان حاکم، زبان ملی را بر پایۀ ایدئولوژی­ تک­زبانی برجسته و تثبیت می­سازد و در مقابل، زبان­های دیگر را تحت عنوان «زبان مادری» کم­رنگ و به حاشیه می‌راند. این تقابل در سطح خُرد صرفا ریشه در عوامل زبانی محض ندارد؛ بلکه در سطح کلان، به عوامل فرازبانی مانند مناسبات قدرت، تسلط گفتمانی و ایدئولوژی زبان معیار در سیاست زبانی گره خورده‌است که به حذف و طرد زبان‌های دیگر از حوزه‌های رسمی دامن می‌زند.