اختلاف شناسه‌های ماضی و مضارع در گویش خانیکی و تفاوت شکل و جایگاه آن با فارسی معیار

نویسندگان

1 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

doi
10.22124/plid.2025.29857.1712
چکیده

شناسه­های فعل­های ماضی و مضارع در گویش مردم روستای خانیک گناباد، با هم تفاوت دارد، جز اول شخص مفرد که مشترک است. شناسه­ها با فارسی معیار نیز اختلاف دارد. روش این پژوهش توصیفی - تحلیلی است که مواد آن براساس گفت‌وگو با گویشوران کهن‌سال و اغلب بی­سواد مقیم روستای خانیک جمع­­آوری و سپس گفته­های آنان تجزیه­وتحلیل شد. هدف معرفی شناسه­ها در گویش خانیک است. گویش فارسی خانیک از کهن­ترین متن‌های موجود زبان فارسی، قدیمی­تر است. اهمِ نتایج چنین است: در گویش خانیک شناسه­ها به دو گروه ماضی و مضارع تقسیم می­شود. شناسه در فعل­های امر هم متفاوت با فارسی معیار و شناسه­های گویش است. سوم شخص مفرد فعل­های ماضی در این گویش شناسه دارد و این ویژگی‌گویش ناقضِ نوشتة محققانی است که شناسة سوم شخص مفرد در زمان گذشتة سادة کلیة افعال ایرانی را صفر (ø) دانسته­اند. در برخی سازه­های جمله، محل شناسه تغییر می­کند و بعد از پیشوند فعلی، قید، صفت، اسم و حرف اضافه می­آید یا در آغاز فعل و گاه پیش از فعل کمکی قرار می­گیرد. از این جهت با فارسی معیار اختلافات عمده­­ای دارد.