فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پیشینه و هدف: یکی از راه‌های اجتناب از آسیب رساندن به محیط‌زیست، تغییر رفتار شهروندان در جهت رفتار محیط ­زیستی یعنی رفتارهای حافظ محیط‌زیست و کاهش‌دهنده اثرات منفی اعمال انسانی بر محیط در کارهای روزانه و نیز برنامه‌های خاص در فضای باز و به زعم دابسون شهروندی محیط­زیستی می­باشد. در مطالعات اولیه در زمینه رفتارهای محیط ­زیستی استفاده از مدل‌هایی بر مبنای دانش و نگرش به محیط‌زیست متداول بود. اما، غیرکارآمدی این رویکردها باعث شد تا محققان به سوی مدل‌های هنجارهای اخلاقی مانند مدل برآمده از نظریه ارزش- باور- هنجار استرن (1999) روی آورند. این نظریه زنجیره‌ای از متغیرها، از ارزش‌ها و نگرانی‌های عمومی در مورد محیط‌زیست گرفته تا اعتقادات خاص در مورد پیامدهای منفی برخی فعالیت‌ها را پیشنهاد می‌دهد و در عین حال، بر توانایی و مسؤولیت افراد برای جلوگیری از این پیامدهای منفی و فعال کردن هنجارهای شخصی آن‌ها برای حفظ محیط‌زیست تأکید دارد. هدف این پژوهش بررسی نقش میانجی­گری مسؤولیت ­­پذیری در رابطه بین ارزش نوع‌دوستی و رفتار شهروندی محیط زیستی است که با توجه به تئوری ارزش- باور- هنجار استرن، رفتار شهروند محیط زیستی در قالب نوع دوم از رفتارهای محیط­ زیستی مورد نظر استرن و هم­چنین، ارزش نوع‌دوستانه از بخش ارزش‌ها و مسؤولیت­ پذیری از بخش باور و اعتقادات این نظریه انتخاب و به تبیین رفتار شهروندی محیط­زیستی شهروندان پرداخته شده است.مواد و روش ­ها: جامعه آماری این پژوهش شهروندان 18 سال به بالای شهرستان کاشان در سال 1399 می‌باشد. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران برابر با 352 نفر بوده و  جهت نمونه­گیری از روش خوشه­ای استفاده شده است. متغیر مسؤولیت‌پذیری و نوع‌دوستی هر کدام با 14 گویه و متغیر رفتار شهروندی محیط­زیستی با 13 گویه محقق ساخته در قالب طیف 5 گزینه­ای لیکرت، مورد سنجش قرار گرفته است. برای سنجش پایایی از ضرایب پایایی ترکیبی (C.R) و آلفای کرونباخ استفاده شده است که با توجه به مناسب بودن این ضرایب، پایایی متغیرهای مورد بررسی تأیید گردیده است. به منظور سنجش روایی واگرا از شاخص نسبت HTMT استفاده شده است. لازم به ذکر است که جهت تعیین پایایی هر یک از شاخص‌ها نیز از بار عاملی استفاده شده است.نتایج: بر اساس یافته ­های پژوهش، شهروندان کاشانی به لحاظ نوع‌دوستی و مسؤولیت­ پذیری و رفتار شهروندی محیط­زیستی از وضعیت مطلوبی برخوردار بوده و میانگین این متغیرها در میان آن‌ها بالاتر از حد متوسط می‌باشد. رابطه بین متغیرهای نوع‌دوستی و مسؤولیت‌پذیری با رفتار شهروندی محیط­زیستی با میزان همبستگی به ترتیب (61/0 و 58/0=r و 000/0=sig) معنادار می ­باشد. هم­چنین، بر اساس مدل حجم اثر دو متغیر نوع‌دوستی و مسؤولیت‌پذیری به ترتیب با (275/0 و 245/0=F2 ) در حد متوسط می­باشد. مقدار Q2  نیز برابر با 269/0 نشان می­دهد در مجموع، توان پیش ­بینی ­کنندگی مدل در حد متوسط می­ باشد. علاوه بر این، اثر میانجی­گری جزئی متغیر مسؤولیت­ پذیری برای رابطه بین نوع‌دوستی و رفتار شهروندی محیط­زیستی تأیید گردیده است، به‌گونه‌ای که مقدار VAF برابر با 384/0 بیانگر این امر است که 38 درصد از اثر نوع‌دوستی بر رفتار شهروندی محیط­زیستی از طریق غیرمستقیم توسط متغیر میانجی مسؤولیت‌پذیری تبیین می‌شود.بحث: نتایج این مطالعه بیانگر تلاش شهروندان در راستای پیشبرد اصول محیط­زیستی قانون اساسی و سند چشم انداز 1404 بوده و با پژوهش­های محققین قبلی مبنی بر درک روشن و احساس نگرانی شهروندان نسبت به محیط‌زیست و مشکلات آن و برخورداری از انگیزه کافی برای مشارکت فعالانه در بهبود محیط‌زیست و حفاظت از آن می­باشد. لذا، با توجه به نقش مسؤولیت‌پذیری در رفتارهای شهروندی محیط­زیستی پیشنهاد می‌گردد تشکل‌های داوطلبانه محیط­زیستی در بین شهروندان افزایش یابند تا ضمن واگذاری برخی از وظایف مرتبط با محیط‌زیست به شهروندان، حس تعهد و مسؤولیت‌پذیری آنان تقویت گردد.