نظام تصریفی تک بنی در زبان تالشی
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران
2 استاد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران
doi
10.22124/plid.2025.31595.1730چکیده
تالشی از زبانهای ایرانی نو در گروه شمال غربی است که در کرانۀ جنوب غربی دریای کاسپین، از سفیدرود در استان گیلان تا رود کُر در جمهوری آذربایجان گستردهاست. در این مقاله کوشیدهایم به برخی از ویژگیهای خاص فعلی این زبان، ازجمله استفاده از بن ماضی در بنای فعل امر و مضارع اخباری (آینده)، بهویژه کاربرد بن واحد و مشترک در تصریف فعلها بپردازیم. خصوصیت اخیر را «تکبنی» نامیدهایم و سعی کردهایم ضمن تبیین ریشهشناختی و تاریخیِ ترکیب «بنبَسِند» که در کتاب معروف به «تفسیر شُنقُشی» از ترجمههای کهن قرآن به زبان فارسی آمدهاست، ابهامات بخش دوم این ترکیب، یعنی بن فعلی «بَسِند» را از نظر نوع بن براساس کاربرد آن در زبان تالشی توضیح دهیم. «بَسِند» با تحلیل ریشهشناختی، بن مضارع است و در ترکیب، معنی مفعولی دارد و بهعنوان بن مشترک (تکبن) در صرف تمام ساختهای فعلی زبان تالشی بهکار میرود.