تصحیح برخی عبارات، جملات و ابیات خیرات حسان و تکمله‌ای بر آن

نویسندگان

1 استادیار زبان و ادبیات فارسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

doi
10.22124/plid.2025.31242.1727
چکیده

خیرات حسان از آثار تذکره‌ای دورۀ قاجار است که اطلاعات فراوان تاریخی، ادبی و اجتماعی آن، اثر را به کتابی دایره‌المعار‌ف‌گونه تبدیل کرده‌است. با توجه به در دسترس نبودن نسخۀ چاپ سنگی اثر، چاپ و تصحیح جدیدی از آن به همت ابوالقاسم رادفر و رباب صادقی اسکویی در سال 1394ش. منتشر شد. درمجموع مشکلات این چاپ و تصحیح را در سه دسته می‌توان تقسیم کرد:مشکلاتی که اعتمادالسلطنه در ترجمه از ترکی یا در ضبط نام کتب و اشعار داشته و مصححان به آنها توجه نکرده‌اند و به نسخۀ چاپی فعلی راه یافته‌است.مشکلاتی که مصححان محترم در خواندن یا ضبط اسم‌ها و اشعار داشته‌اند؛ اشکالات تصحیح، مأخذ برخی ابیات، تصحیح بعضی ابیات ترکی، ضبط نام کتب، ضبط اعلام، برخی لغات و اصطلاحات شایان توضیح و خطاهای تایپی بحث و بررسی شده‌است.نبود تعلیقات در جاهایی که حتما تعلیقات نیاز بود و همچنین نداشتن فهارس لازم با توجه به احتوای اثر بر نام‌های مختلف اعلام، امکنه، کتب، آیات، احادیث، مثَل‌ها، ابیات عربی، ابیات فارسی، ابیات ترکی و لغات ترکی که راه را بر پژوهشگر متن دشوار کرده‌است.    تصحیح این موارد با توجه به معنای لغات و اصطلاحات، قرائن ادبی، قرائن خود متن، توجه و رجوع به متن چاپ سنگی اثر، متن مشاهیرالنساء (ترکی) و در مواردی رجوع به دیوان‌ها و آثار شاعران و نویسندگانی بود که شعر یا نثر از آن‌ها  در این کتاب نقل شده‌است. با تصحیح این اشکالات و خطاها و افزودن تعلیقات و ایضاحات، می‌توان نسخة منتقح‌تری را به مخاطبان عرضه کرد.