مطالعة سرمتنیت در ترانه‌های سه‌خشتی قوم کرمانجِ شمال خراسان

نویسندگان

1 استادیار گروه صنایع دستی، دانشکده هنر، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران.

doi
10.22124/plid.2025.28671.1688
چکیده

قوم کرمانج، از ساکنان شمال خراسان و شاخه‌ای از قوم کرد هستند. پژوهش حاضر، به مطالعة یکی از قالب‌های رایج ترانه در این قوم پرداخته و با استفاده از نظریة ترامتنیت ژرار ژنت و تأکید بر سرمتنیت، گونه و ژانر ترانه‌ها را مطالعه کرده‌است. داده‌های کیفی با مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی یافته‌اندوزی شده؛ حدود ۱۴۰۰ سه‌خشتی که تمامی نمونه‌های ترجمه­شده به فارسی را دربرمی‌گیرد. سرمتنیت در سه‌خشتی، در دو وجه ساختاری و محتوایی بررسی شده‌است. در وجه ساختاری، که به ویژگی‌های وزنی نظر دارد، سرمتن سه‌خشتی، با توجه به وزن هجایی - عددی آن، به «پهلویات» و ذیل آن، با نظر به همبستگی سه‌خشتی با موسیقی، به «خسروانیات» و در وجه محتوایی، با توجه به عواملی چون غلبة عاطفه و تأکید بر منِ احساسی شاعر، به «شعر غنایی» بازمی‌گردد.