شمار در زبان گیلکی
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان شناسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا،تهران،ایران،
2 دانشجوی دکتری زبانشناسی همگانی، دانشکده ادبیات دانشگاه الزهرا، تهران، ایران
doi
10.22124/plid.2025.28968.1692چکیده
در این مطالعه چگونگی بازنمایی شمار در زبان گیلکی گونۀ لاهیجانی بررسی شدهاست. شمار در این زبان با جنبههای گوناگون ساختاری و کاربردشناختی در تعامل است. دادههای پژوهش براساس گفتار روزمرۀ گویشوران و شم زبانی یکی از نگارندگان گردآوری شدهاست. براساس نتایج پژوهش، ضمایر بهلحاظ شمار و در حالتهای فاعلی، مفعولی و اضافی دارای صورتهای متفاوتی هستند. در گروههای اسمی غیرمعرفه حضور نشانگر جمع به همراه طبقهنما موجب بدساختی میشود، درحالیکه در گروههای اسمیِ معرفه حضور تکواژ جمع برای دستوریبودنِ ساخت اجباری است. دوگانسازی از فرایندهایی است که در تعامل با مفهوم شمار قرار دارد. در این فرایند، استفاده از جزء مکرر به همراه پایه در برخی بافتها برای اشاره به یک مجموعه بهکار میرود. براساس سایر یافتهها، در ساختهای همپایه، علیرغم اطلاق مفهوم جمع به هر دو عضو، اگر هر دو به یک مجموعه تعلق داشته باشد (بهعنوان مثال لوازمالتحریر)، نشانگر جمع میتواند تنها بر روی سازۀ دوم تظاهر یابد. در برخی بافتها عدم تطابق صوری یا معنایی بهلحاظ شمار مشهود است که عواملی همچون رعایت ادب و تکریم، تعمیم و جانداری در آن دخیل هستند.