اخلاق علمی ونسبت آن با استقلال دانشگاهی و آزادی آکادمیک

نویسندگان

1 استاد برنامه ریزی توسعه آموزش عالی

doi
10.22047/hsd.2023.182086
چکیده

کژکارکردهایی در محیطهای آکادمیک مانند مدرک گرایی و دستبرد علمی و رفتارهای طفیلی­­گرانه می بینیم . دانشگاهیان نمی توانند آنطور که باید وشاید  اخلاقیات دانش­ورزی را در خود شکوفا بسازند، انجام مسئولیت های اجتماعی بحث انگیز شده و تأثیرات اجتماعی دانشگاهیان درکاستن از مرارت های انسانی و محنت ها و رنج های بشری محل تردید قرار گرفته است.  این ها فرجام مخدوش شدن استقلال دانشگاهی وآزادی علمی ونهایتا اخلاق علمی بوده است . دانشگاه، قلمرو مستعمراتیِ حکومت شده است. برای بررسی این مسأله، سه منطق اخلاقی مبنای اصلی مطالعه حاضر قرار گرفته است؛ 1. اخلاق نتیجه­ و منفعت، 2.اخلاق وظیفه ومسؤولیت؛  و 3. اخلاق فضیلت. اخلاق علمی برمبنای  سه منطق مزبور  همسنجی شده است. آنگاه با استناد به دو فلسفۀ دانشگاهی یعنی فلسفۀ ایمانوئل کانت و فلسفۀ ماکس وبر  بحث شده است که چگونه در غیاب استقلال دانشگاهی وآزادی آکامیک، کل اخلاق علمی به محاق می رود. اگر آزادی آکادمیک و استقلال دانشگاهی نباشد نه  تنها اخلاق علمی بلکه فلسفه وجودی علم، علم  آموزی و علم  ورزی نیز مخدوش می  شود ، فلسفه وجودی علم، چیستی علم، و مقتضیات ساختی و کارکردی علم و سرشت علم، لطمه می بیند و علم اساساً موضوعیت خود را از دست می  دهد. در این مطالعه دانشگاهیان به پنج  دسته 1.گریزپایان دانشگاهی، 2.رمزپردازان دانشگاهی ،3. عمل­گرایان دانشگاهی، 4. کارمندان دانشگاهی و 5. روشنفکران دانشگاهی تقسیم شده اند .  بهترین وضع اخلاق آکادمیک در دسته پنجم امکان­پذیر می­شود که ترکیب بهینه ای از اخلاق نتیجه، اخلاق مسؤولیت و اخلاق فضیلت است.