اخلاق علمی ونسبت آن با استقلال دانشگاهی و آزادی آکادمیک
نویسندگان
1 استاد برنامه ریزی توسعه آموزش عالی
doi
10.22047/hsd.2023.182086چکیده
کژکارکردهایی در محیطهای آکادمیک مانند مدرک گرایی و دستبرد علمی و رفتارهای طفیلیگرانه می بینیم . دانشگاهیان نمی توانند آنطور که باید وشاید اخلاقیات دانشورزی را در خود شکوفا بسازند، انجام مسئولیت های اجتماعی بحث انگیز شده و تأثیرات اجتماعی دانشگاهیان درکاستن از مرارت های انسانی و محنت ها و رنج های بشری محل تردید قرار گرفته است. این ها فرجام مخدوش شدن استقلال دانشگاهی وآزادی علمی ونهایتا اخلاق علمی بوده است . دانشگاه، قلمرو مستعمراتیِ حکومت شده است. برای بررسی این مسأله، سه منطق اخلاقی مبنای اصلی مطالعه حاضر قرار گرفته است؛ 1. اخلاق نتیجه و منفعت، 2.اخلاق وظیفه ومسؤولیت؛ و 3. اخلاق فضیلت. اخلاق علمی برمبنای سه منطق مزبور همسنجی شده است. آنگاه با استناد به دو فلسفۀ دانشگاهی یعنی فلسفۀ ایمانوئل کانت و فلسفۀ ماکس وبر بحث شده است که چگونه در غیاب استقلال دانشگاهی وآزادی آکامیک، کل اخلاق علمی به محاق می رود. اگر آزادی آکادمیک و استقلال دانشگاهی نباشد نه تنها اخلاق علمی بلکه فلسفه وجودی علم، علم آموزی و علم ورزی نیز مخدوش می شود ، فلسفه وجودی علم، چیستی علم، و مقتضیات ساختی و کارکردی علم و سرشت علم، لطمه می بیند و علم اساساً موضوعیت خود را از دست می دهد. در این مطالعه دانشگاهیان به پنج دسته 1.گریزپایان دانشگاهی، 2.رمزپردازان دانشگاهی ،3. عملگرایان دانشگاهی، 4. کارمندان دانشگاهی و 5. روشنفکران دانشگاهی تقسیم شده اند . بهترین وضع اخلاق آکادمیک در دسته پنجم امکانپذیر میشود که ترکیب بهینه ای از اخلاق نتیجه، اخلاق مسؤولیت و اخلاق فضیلت است.