فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

برخی از متون ادب فارسی، ویژگی­‌هایی دارند که در سایر متون دورۀ اسلامی کمتر دیده می­‌شود، ولی می‌توان سابقۀ آن را در زبان­‌های کهن ایرانی بررسی کرد. یکی از این ویژگی­‌ها کاربرد «فرا» و «ها» در مقام حرف اضافه و پیشوند فعلی است. در برخی از متون، «فرا» و در برخی دیگر، «ها» که صورت دیگری از «فرا» است، به کار رفته‌است. در تاج­‌التراجم، هر دو صورت به کار رفته­. در این مقاله، سیر تحول «فرا» از منظر صورت و کارکرد در دوره­‌های کهن زبان­های ایرانی بررسی و چگونگی تحول آن از قید به حرف اضافه و پیشوند نشان داده شده‌است. در زبان اوستایی، frā قید به معنی «پیش، جلو» است و در برخی بافت­ها، کارکرد معنایی خود را از دست داده و قرار گرفتن آن پیش از یکی از اجزای جمله سبب شده به عنوان حرف اضافه بازتحلیل شود. نزدیک شدن به فعل جمله نیز به تدریج آن را به پیشوند فعل بدل کرده‌است. frā در متون موجود فارسی میانه و پهلوی اشکانی جز به صورت عنصری رسوبی در ساخت برخی واژه­‌ها باقی نمانده‌است، اما در برخی متون ادب فارسی، با کارکرد پیشوند فعل و همچنین، حرف اضافه برای دلالت بر نقش معنایی پذیرنده و مقصد فعل حرکتی باقی مانده‌است. طی روند تحول آوایی، frā به hā بدل شده و این صورت نیز، همان کارکردهای صورت پیشین را حفظ کرده‌است.