فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یوزپلنگ تنها گونه از جنس و زیرخانواده Acinonyx است که روند جمعیت جهانی کاهشی را تجربه می‌کند. این گونه با تغییرات ژنتیکی پایین شناخته می‌شود که نتیجه تجربه دو گردنه بطری در حدود 10000 و 12000 سال پیش است. تمام جمعیت‌های زیرگونه یوز آسیایی در خاورمیانه و جنوب­ غربی آسیا منقرض شده و ایران آخرین پناهگاه یوز آسیایی در دنیاست. زیرگونه یوز آسیایی در فهرست سرخ اتحادیه بین‌المللی حفاظت در زمره گونه‌های در آستانه انقراض قرار دارد و به دلیل کاهش شدید تنوع ­ژنی ناشی از  کاهش شدید جمعیت ناشی از تخریب زیستگاه، جدایی جغرافیایی و افزایش درون ­آمیزی تعداد اندکی از آن­ ها در طبیعت ایران باقی­مانده‌ است. در این پژوهش مروری، بر اعتبارسنجی کاهش تغییرات ژنی در سطوح مختلف نشانگرهای مولکولی آلوزیم­ها، ریزماهواره­ها، دی.ان.ای. میتوکندریایی و نرخ چندشکلی تک­نوکلئوتیدی در کل ژنوم­ یوزپلنگ پرداخته شده است. بررسی‌های مبتنی بر چندشکلی قطعات طولی محدود شونده بیانگر کاهش شدید تنوع­ ژنی در بروز تغییرات تک­نوکلئوتیدی، تراکم تغییرات تک­نوکلئوتیدی، تغییرات تک نوکلئوتیدی ژن‌های کد­کننده از جمله ژن‌های مجموعه سازگاری بافتی اصلی و دی.ان.ای. میتوکندریایی نسبت به سایر گونه‌ها است. کاهش چشمگیر در تغییرات کلی ژنتیکی توسط نشانگرهای ژنومی متعدد با افزایش مرگ و میر توله ­ها، ناهنجاری ­های شدید در رشد اسپرم، مشکلات مربوط به برنامه­ های تکثیر در اسارت و افزایش آسیب­ پذیری در برابر شیوع بیماری­های عفونی ارتباط دارد. از آن­جایی­ که علم ژنتیک حفاظت نقش اساسی در حفاظت و مدیریت گونه­ ها دارد، نتایج این پژوهش می­ تواند در حفاظت ژنتیکی، تولیدمثل در اسارت و مدیریت جمعیت‌های باقی­مانده یوز آسیایی مورد استفاده قرار گیرد.