همبسته‌های نوایی پرسش‌واژه‌ها در پرسش‌های استفهامی زبان فارسی

نویسندگان

1 استادیار زبان‌شناسی و زبان‌های خارجی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 دانش‌آموختۀ کارشناس ارشد زبانشناسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران.

doi
10.22124/plid.2024.28923.1690
چکیده

پرسش­های استفهامی دو دسته­اند: مبتداسازی­‌شده و پایه. در دستۀ اول پرسش­‌واژه از جایگاه اصلی خود به ابتدای جمله منتقل می­شود و در دستۀ دوم کلمۀ پرسشی در جایگاه همتای خبری خود باقی می­‌ماند. در این پژوهش، همبسته­‌های نوایی پرسش­واژه­‌ها را در پرسش­های استفهامی پایه در زبان فارسی در چارچوب یک مطالعۀ آزمایشگاهی بررسی کردیم تا عوامل نوایی تأثیرگذار بر تمایز آوایی پرسش­واژه­ها از همتاهای غیراستفهامی آن‌ها را به دست آوریم. نتایج نشان داد دیرش هجای تکیه­ بر فاصلۀ زمانی بین دو نواخت L و H (وقفۀ زمانی L-H) در سطح هجای تکیه­ بر برای تمام پرسش­واژه­ها در تمامی جایگاه­‌ها از همتاهای غیراستفهامی آن‌ها به‌طور معناداری کمتر است. بررسی همبستگی دو پارامتر دیرش هجای تکیه­بر و وقفۀ زمانی L-H نشان داد فاصلۀ زمانی نواخت‌های L و H تکیۀ زیروبمی پرسش­واژه­ها به‌طور نظام­مند وابسته به دیرش هجای تکیه­بر است. این نتایج همچنین نشان داد مقدار بیشینة F0 در مرز پایانی هجای تکیه­بر و متوسط فرکانس پایه و دامنة زیروبمی در طول هجای تکیه­ بر با تغییر خوانش دستوری یک سازه از غیرپرسشی به پرسشی به‌طور معناداری افزایش می­یابد. به این ترتیب شکل کلی منحنی زیروبمی در محل وقوع پرسش­‌واژه به‌طور معناداری با همتای خبری آن متفاوت است و فارسی­زبانان هنگام تولید پرسش­‌های استفهامی پایه از تمامی عوامل نوایی وابسته به زمان و فرکانس پایه برای تمایز پرسش­‌واژه­‌ها از سازه‌های غیرپرسشی استفاده می­کنند.