پیامبر و مشرکان: از چالش معرفت تا چالش هویت

doi
چکیده

پیامبر اسلام از همان ابتدای رسالت خود مأموریت یافت تا خدایی را که به معرفت او دست یافته بود به ساکنان شرک‌زده‌ی مکه معرفی کند و آنها را به توحید و یکتاپرستی فراخواند. او می‌دانست که ساختار متصلب فکری و اجتماعی مکه انجام چنین مأموریتی را با دشواری‌هایی همراه خواهد کرد. به رغم موانع موجود، پیامبر چه شیوه‌ای را در مواجهه با مشرکان در پیش گرفت و چگونه توانست کارنامه‌ی کامیابی را برای خود رقم بزند؟ یافته‌های این پژوهش که مبتنی بر روش کیفی و رویکرد توصیفی‌ـ‌تحلیلی است، نشان می‌دهد که نوع مواجهه‌ی پیامبر با مشرکان قریش در دوره مکی متفاوت از دوره مدنی بود. او در دوره‌ی مکی کوشید تا از موضع معرفتی، نظام فکری و اعتقادی آنها را به چالش کشد و با تکیه بر توحید اسلامی به نفی و طرد انگاره شرک روی آورد؛ اما در دوره‌ی مدنی، با عنایت به شکل‌گیری هویت نوین دینی‌ـ ‌سیاسی در دولت‌شهر مدینه، توانست هویت سیاسی و دینی مشرکان مکی را پس از نزول آیات جهاد به چالش بکشد و سرانجام با فتح مکه و غلبه‌ی گفتمان توحیدی، اندیشه‌ی یکتاپرستی را بر این شهر مستولی سازد و کارنامه درخشانی را برای خود رقم بزند.