تحلیل انتقادی منظومه‌های «آقادار» و «فوخوس» شیون فومنی براساس ویژگی‌های گفتمانی و دال‌های ارزشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان‌شناسی همگانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

doi
10.22124/plid.2024.27811.1677
چکیده

منظومه­‌های نمادین شیون فومنی مملو از دال­‌های هدفمند ارزشی گفتمان­ساز مؤلف است. در دو منظومۀ «فوخوس» و «آقادار» شاعر از انواع نمادها جهت برجسته­‌سازی گفتمان­ها بهره می­‌برد. کثرت گفتمان­‌ها در این منظومه­‌ها با بهره­‌گیری از دال­‌های ارزشی، محققان این پژوهش را به این امر ترغیب می­‌کند که با برشمردن ویژگی­های گفتمانی هریک از این آثار به ابعاد وسیعی از جهان­‌بینی­‌های ادراکی دست یابند. ازاین­‌رو، رویکرد انتقادی لاکلائو و موفه، مدل پیشنهادی جهت بررسی دال­شناسی ارزشی شخصیت­های نمادین در این دو منظومه است. با استناد به داده­‌های متنی منظومه­‌ها، انواع دال­‌های هدفمند با بهره­‌گیری از روش کیفی شناسایی شد و در نهایت، کاربست مدل انتقادی نامبرده بر دو منظومه، یافته­‌هایی را دربر داشت: منظومۀ آقادار علاوه­‌بر پنج گفتمان اصلی از دو گفتمان فرعی انسان­‌شناختی و طبیعی نیز بهره می‌برد. از نتایج دیگر این پژوهش، چرخش­‌های گفتمانی است که در این دو منظومه یافت می­‌شود. همچنین با بررسی انواع دال­های مرکزی و شناور دو منظومۀ فوخوس و آقادار، دو دال مرکزی اصلی به­‌ترتیب بختک و ازگیل هستند؛ دال اصلی منظومۀ فوخوس تک­‌مدلولی، اما دال اصلی منظومۀ آقادار از منظر دو شخصیت اصلی، دومدلولی است.