بررسی دستگاه و صرف فعل در گویش بوالخیری

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد زبان‌های باستان ایران، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 استاد بخش زبان‌های خارجی و زبانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

3 استاد بخش زبان‌های خارجی و زبانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

doi
10.22124/plid.2024.26694.1663
چکیده

مرکز دهستان بوالخیرِ بخش دلوار از شهرستان تنگستانِ استان بوشهر، روستای بوالخیر است. بوالخیری، گونه‌ای از گویش تنگستانی (تنگسیری) است. برای تشکیل پیکرۀ زبانی این پژوهش، از مصاحبه با گویشوران، ضبط گفتار و آوانگاری داده‌های صوتی استفاده ‌شده و روش این پژوهش، ترکیبی از روش‌های میدانی و توصیفی– تحلیلی با ابزاری کتابخانه‌ای است. داده‌ها با ­همین روش‌ها و با کمک الفبای آوانگاری بین‌المللی (I.P.A) جمع‌آوری، واکاوی و توصیف شده‌اند. در پژوهش حاضر، تجزیة ساختاری و استخراج ویژگی‌ها و ساختمان افعال، جایگاه تکیه و صرف افعال در وجه، باب و زمان‌های مختلف در بوالخیری، واکاوی شده‌است. براساس یافته‌ها، فعل در این گویش دارای دو مادۀ گذشته یا حال و وجوه امری، التزامی یا اخباری است. از ویژگی‌های مهم این گویش، می‌توان به حالت ارگتیو فاعلِ افعال ماضی متعدی اشاره­کرد. این حالت در بوالخیری، به‌صورت کنایی گسسته است. در این گویش، صرف افعال معلوم و مجهول در زمان‌های حال و گذشته است و ساختار خاص افعال آیندۀ فارسی معیار وجود ندارد و همان فعل مضارع اخباری برای بیان فعل مستقبل به­کار می‌رود. تکیه در اغلب افعالِ مثبت و منفیِ این گویش، بر هجای اول است.