کنکاشی در چیستی و چگونگی فرایندهای ساخت‌واژی در سیاق عامیانۀ (نو)جوانان ایرانی: موردپژوهی واژگان استفاده‌شدۀ کاربران رسانۀ طرفداری

نویسندگان

1 دانشیار زبان‌شناسی کاربردی، بخش آموزش زبان انگلیسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه سلمان فارسی کازرون، کازرون، ایران

doi
10.22124/plid.2023.25561.1651
چکیده

مطالعۀ سیاق عامیانۀ زبان، به دلیل ماهیت سیّال، کوته­‌زیست، و از حیث اجتماعی اثرپذیر آن، می­تواند اطلاعات ذی­قیمتی در اختیار زبان‌شناسان بگذارد. به­رغم اهمیت موضوع، به مطالعۀ این سیاق در فارسی چندان اقبال نشده‌است. پژوهش حاضر، با رویکردی زبان­شناسانه و با استخراج واژگان عامیانة استفاده­‌شدۀ (نو)جوانان، کوشیده تا نشان دهد چه فرایندهای ساخت­واژی غالبی در شکل­‌گیری یا تثبیت نقش عضویت درون­‌گروهی آنها دخیل بوده‌است. بدین منظور، ابتدا ۱۱۹ واژۀ غیررسمی از قسمت نظرات کاربران رسانة ورزشی برخط طرفداری طی بازۀ یک سالة (۱۴۰۱-۱۴۰۰) استخراج گردید و جهت تعیین عامیانه بودن آنها، در قالب یک مقیاس ممتد غیررسمی-رسمی در  اختیار نمونه­‌ای مشتمل بر ۳۸۵ نفر از گویشوران بومی پسر و دختر در بازۀ سنی ۲۹-۱۵ قرار گرفت. سپس براساس قضاوت مبتنی­ ‌بر شمّ گویشوران بومی، ۶۳ واژه به‌عنوان نمود سیاق، کوته­‌فهرست و بررسی ساخت‌واژی شد. یافته­‌ها مؤید آن است تاآنجاکه به داده­های جستار کنونی مربوط می­‌شود، از نظر ماهوی، سیاق عامیانۀ عرصۀ اجتماعی مزبور در قالب راهبردهای حسن­‌تعبیر/سوء­تعبیر خفیف، عموما ماهیتی دیگر­ستیزانه دارد. هم­چنین، از حیث چگونگی ساخت، لغات با طیفی از فرایندها نظیر وام­‌گیری­، قیاس، و فرایندهای فروکاستنی هم­چون سرواژه­‌سازی و پسین­‌سازی ساخته می­شوند.