فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سفرنامه‌نویسان دورۀ قاجار که اغلب اروپایی و عمدتاً از شخصیت‌های برجستۀ علمی و ادبی روزگار خود بودند با ژرف‌نگری در تاریخ ادبیات ایران، زبان‌ها، گویش‎ها و لهجه‌های ایرانی، خط فارسی، کتابخانه‌ها، مراکز علمی و هنری و وضعیت فرهنگی و اجتماعی ایران، اطلاعات ارزشمندی ارائه کرده‌اند؛ تبیین وضعیت زبان‌ها و گویش‌های موجود در دورۀ قاجار، از جملۀ این مسائل است که در این جستار به روش تحلیلی - توصیفی بدان پرداخته شده‌است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد:-سفرنامه‌نویسان به زبان‌ها و گویش‌های رایج دورۀ قاجار، در نواحی مختلفی که لهجة خالص فارسی دارند پرداخته و به لهجه‌های گوش­نواز و گوش­خراش مناطق ایران و همچنین گویش‌هایی که ریشة باستانی دارند اشاره کرده‌اند.-برطبق گزارش آنها، زبان فارسی در دربار قاجار در حاشیه قرار دارد و زبان ترکی رایج است؛ اما در دورة ناصرالدین شاه و  بعد از او زبان فارسی در دربار رواج می‌یابد. زبان ترکی از نظر تعداد گویشوران دومین زبان و گویش مازندرانی در جذب گویشوران مهاجر، توانمندترین گویش آن دوره است.به زبان‌های غیرایرانی: گرجی، ارمنی، عبری، نسطوری و محدودة جغرافیایی آنها اشاره شده­است. ریشة برخی از واژه‌های فارسی شناسایی و  تعدادی از واژگان فارسی و اروپایی با هم مقایسه شده‌است.