بررسی خطاب واژه‌ها و عبارات خطاب در متن‌های گفتگومحور اشعار گیلکی شیون فومنی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

doi
10.22124/plid.2023.24117.1625
چکیده

هدف اصلی این تحقیق بررسی خطاب­واژه­ها در منظومه­‌های گیلکی شیون فومنی براساس رویکرد گفت‌وگومحوری به‌­عنوان محور اصلی است که باتوجه به بافت، موقعیت، جنسیت، سن، طبقه و منزلت اجتماعی افراد به­‌صورت­‌های مختلف نظیر ضمایر خطاب، القاب خویشاوندی، گروه­های اسمی و عبارات توصیفی ساخت­بندی شده­‌اند. این عبارات توصیفی شامل خطاب­‌واژه­‌های مذهبی، صمیمانه، احترام­‌آمیز، استعاری و کنایی، تابو و دشواژه، طنزآمیز، تمسخرآمیز و توهین­‌آمیز و دشنام آمده و لحن­‌های گوناگون را پدید آورده‌است. توصیفات او از فضای سرسبز گیلان که با انواع لحن­ها در منظومه­هایش آمده، در کنار عواملی همچون استفاده از زبان و واژگان محاوره، اصطلاحات، تعبیرات و ضرب­المثل­های گیلکی، داستانی بودن، حسن تعبیر، تنوع و تحرک سبب پدید آمدن انواع لحن­ها در به­کارگیری خطاب­واژه­ها و عبارات خطاب می­‌شود. روش تحقیق براساس نظریۀ زبان­‌شناسان اجتماعی همچون براون، وارداف و پارکینسون و به‌شیوۀ تحلیل محتوا در اشعار گفت‌وگومحور گیلکی شیون فومنی است. نتایج تحقیق نشان می­‌دهد که کاربرد خطاب­‌واژه­‌ها در اشعار گفت‌وگومحور با لحن­‌های توصیه­ای، هشدار و تهدید بیشترین میزان بسامد و بعدازآن لحن­های طنز و تمسخرآمیز و توهین و دشنام در جایگاه دوم و سوم بیشترین میزان کاربرد را به ترتیب دارا هستند و در نهایت لحن­‌های خوفناک و تعجبی و شگفتی کمترین میزان فراوانی را دارند.