پیشنهادی دربارۀ معنی و اشتقاق دو واژه از فرگرد دوم وندیداد

نویسندگان

1 استاد فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.22124/plid.2023.24307.1629
چکیده

آنچه در مقالۀ حاضر می­آید بررسی مجدد دو واژه­ از فرگرد دوم وندیداد است که آرای محققان دربارۀ معنی و اشتقاق آنها رضایت­بخش نیست. یکی از این دو، واژۀ vīuuīse است که بارتلمه آن را مصدر دانسته و «آماده شدن برای کاری» معنی کرده‌است، اما ساخت ­واژه و ارتباط نحوی آن با سایر اجزای کلام مصدر بودن آن را تأیید نمی­کند؛ براساس قراین موجود این واژه فقط می­تواند فعل ماضی نقلی دوم شخص مفرد ناگذر از مادۀ نقلی vīuuīs- از ریشۀ vaēs- «آماده شدن» باشد. دیگری واژه­ای است که بارتلمه آن را به‌صورت astǝm (حالت مفعولی مفرد از asta- «خانه، اقامتگاه») تصحیح کرده و در عبارت astǝm iθra fracarǝṇta pasuuasca مفعول فعل fracarǝṇta به شمار آورده‌است. این واژه در اوستای ویراستۀ گلدنر به­صورت دو واژۀ مستقل as tǝm ضبط شده و ظاهرا همین قرائت مورد توجه مترجمان پهلوی وندیداد بوده‌است. علاوه­براین دلایل استوار زبان­شناختی در دست است که نشان می­دهد fracarǝṇta نمی­تواند صیغه­ای مشتق از fra + car-  در معنی «ساختن، بنا کردن» باشد و ضرورتا احتمال تصحیح as tǝm به صورت astǝm و تصور آن به عنوان مفعول فعل fracarṇta منتفی است.