بررسی تلفظ اسم‌های جمعِ دارای واکۀ پایانی در گویش قاینی

نویسندگان

1 دانشیار زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

2 استادیار زبان‌شناسی، دانشکده ایران‌شناسی، دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران

3 استادیار زبان‌شناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

doi
10.22124/plid.2022.20394.1548
چکیده

درگویش قاینی در واژه‌های مختوم به واکه‌های /ou/،/ɑ/و/a/، نشانۀ جمع به‌صورت [au] بازنمایی آوایی دارد و در واژه‌های دارای واکه‌های /i/،/u/ و/e/ نشانۀ جمع به‌صورت [u] تلفظ می‌شود. این صورت‌های روساختی مؤید صورت زیرساختی /-ɑn/ برای نشانۀ جمع در قاینی است. در تبیین این امر براساس رویکرد بهینگی لایه‌ای، نگارندگان داده‌های پژوهش را در سه سطح ستاک، واژه و فراواژگانی بررسی کردند. نتایج یافته‌ها نشان داد فرایندهای واجی افراشتگی پیش‌خیشومی و رفع التقای واکه‌ها در سطح ستاک و فرایندهای تغییر واکه و حذف / n/ی پایانی در سطح واژه رخ می‌دهند. اشتقاق روساختی داده‌ها پیش از اعمال سطح فراواژگانی بیانگر تیرگی تعامل زمینه‌برچین بین فرایندهای افراشتگی پیش‌خیشومی و حذف /n/ی پایانی بود. در سطح‌های فراواژگانی که در دو حالت افزودن ضمیر متصل ملکی سوم­شخص مفرد /in/ و ضمیر ناپیوستۀ اول شخص جمع /mɑ/ به برون‌داد سطح واژه بررسی شد فرایندهای واجی‌ای مانند حذف /n/ی پایانی و ساده‌شدن واکۀ مرکب دخیل هستند. در سطح فراواژگانی نیز تیرگی تعامل زمینه‌چین بین فرایندهای حذف کسرۀ اضافه و حذف /n/ی پایانی مشاهده می‌شود. ازاین‌رو، در این پژوهش، در چارچوب بهینگی لایه‌ای تعامل‌های تیرۀ موجود در اشتقاق‌های روساختی اسم‌های جمع دارای واکۀ پایانی در گویش قاینی بررسی می­شود. بهینگی لایه‌ای نسبت به بهینگی موازی در تبیین تغییرات آوایی تیره در مرز تکواژها کارایی بیشتری دارد.