تحلیل و بررسی نظر ابن سینا درباره فاعلیت تحریکی بر اساس مبانی وجود شناختی او
نویسندگان
1 استادیار گروه فلسفه دانشگاه شاهد
2 مدرس مدعو گروه الهیات دانشگاه پیام نور
doi
10.22091/pfk.2017.843چکیده
فاعل تحریکی تعبیری است که ابنسینا پس از آنکه علیت به معنای اعطای وجود را از مقام فاعلهای موجود در عالم طبیعت سلب میکند، بهمنظور توجیه تأثیرات آنها به کار میگیرد. لیکن تأملی دقیق در معنا و نحوۀ وجود حرکت حاکی از این است که در نظام فکری ابنسینا، حرکت ازجمله امور ممکن و از عوارض لاحق بوده و لذا در پیدایش خود نیازمند علت مستقلی است که آن را ایجاد کند. بنابراین فاعل طبیعی که در ابتدا مفید حرکت فرض شده بود، اکنون با این توضیح بهعنوان معطی الوجود مطرح میشود. بر همین اساس این پرسشها شکل میگیرد که بالاخره نقش فاعل طبیعی چیست؟ و اینکه گفته میشود فاعل طبیعی حرکت میبخشد، به چه معنا است؟ آیا تفاوتی بین ایجاد حرکت با ایجاد سایر موجودات هست که به ابنسینا اجازه میدهد علیت به معنای ایجاد حرکت را منسوب به فاعل طبیعی بداند؟ در این مقاله، پس از ارائه و تحلیل موضع ابنسینا در دو بخش علت ایجادی و علت تحریکی، ضمن اشاره به تناقض ظاهری موجود در کلام ابنسینا، تلاش میشود که از «نظریۀ میل» او بهعنوان راهی برای حل این تناقض استفاده شود.
