متن‏‌شناسی تحریمةالقلم و تصحیح ابیاتی از آن

نویسندگان

1 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 دانش‌آموختۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم انسانی دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

doi
10.22124/plid.2022.21317.1583
چکیده

ازجملۀ آثاری که از سنائی غزنوی، شاعر زبان­آور و دوران­ساز تاریخ ادبیات فارسی باقی مانده، مثنوی کوتاه تحریمةالقلم است. این مثنوی را استادان دانشمند مجتبی مینوی (1336)، رضا مایل هروی (1346) و محمدتقی مدرس رضوی (1348) تصحیح کرده‌اند. آخرین کوشش، یعنی تصحیح شادروان مدرس رضوی، در نیم­قرن اخیر همواره محل توجه و مراجعۀ اهل تحقیق بوده‌است. بااین­حال، در این چاپ سهوهای متعددی دیده می­شود که غالبا به‎سبب برخی کاستی­ها در منابع مصحح و اشکالات روش­شناختی رخ داده­است. در این نوشتار پس از جست‌وجو و تحصیل همۀ منابع شناخته­شدۀ این مثنوی تا امروز، نخست به تبارشناسی این منابع و نقد و تحلیل متن‌شناختی آنها پرداخته‌ایم، سپس براساس این دست‌نوشت‌ها، با توجه به قراین موجود در خود متن، مضامین و ساخت­های مشابه در سایر متون ادبی و عرفانی کهن، فرهنگ­های قدیم و جدید و تحقیقات معاصران، تعداد قابل­توجهی از ابیات متن مصحح مدرس رضوی را تصحیح و اصلاح کرده‌ایم.