واکاوی روند تغییراتفضایی بلندمدت دمایحداقل ایران
نویسندگان
1 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
3 گروه جغرافیای طبیعی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران
doi
10.22126/ges.2021.6938.2453چکیده
امروزه تغییرات آبوهوا به چالشی بزرگ برای جوامع بشری تبدیل شده است. نگرانی گستردۀ دانشمندان و محققان علوم محیطی از گرمایش جهانی، آنان را برانگیخت تا سریهای زمانی پارامترهای اقلیمی، بهویژه دما، را مطالعه کنند و در پی آن، به آشکارسازی روندهای این پارامترها طی چند دهۀ اخیر بپردازند. با توجه به اهمیت این موضوع، پژوهش حاضر با هدف بررسی روند تغییرات مکانی دمایحداقل ایران انجام شده است. در این راستا، از دادههای دمایحداقل شبکهبندیشدۀ V20CR با تفکیک زمانی روزانه و توان تفکیک فضایی یک در یک درجه طی مقطع زمانی ۱۸۳۶ تا 2019 استفاده شده است. ابتدا روند تغییرات دمایحداقل با استفاده از آزمون منـکندال محاسبه شد. سپس با استفاده از روشهای آمار فضایی، از جمله شاخص موران جهانی، محلی و تحلیل لکههای داغ، الگوهای حاکم بر دمایحداقل ایران و پراکندگی آنها شناسایی شدند. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد در ماههای سرد سال، پهنۀ بدون روند و در ماههای گرم، پهنۀ روند کاهشی بر سطح ایران غالب است. روند افزایشی در مناطق جنوبی و تا حدودی در جنوب شرق ایران مشاهده شده است. روند کاهشی در ماه ژانویه در شمال غرب ایران رخ میدهد و در سایر ماهها بهتدریج درحال گسترش در کل ایران است، بهطوری که در ماه مه به حداکثر گسترش خود در سطح ایران میرسد. طبق شاخص موران جهانی، دمایحداقل ایران دارای الگوی خوشهای است. شاخص موران محلی نیز نشان داد که شمال غرب ایران از الگوی خوشهای پایین و نواحی جنوبی ایران از الگوی خوشهای بالا تبعیت میکنند. یافتههای حاصل از لکههای داغ نشاندهندۀ آن است که مناطق شمال غربی دارای لکههای دمایی سرد (خودهمبستگی فضایی منفی) و مناطق جنوبی دارای لکههای دمایی داغ (خودهمبستگی فضایی مثبت) هستند.
